બાળવાર્તા ધોરણ 1 થી 8માં ઉપયોગી

🧒 બાળકો માટે નૈતિક શિક્ષા આપતી શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ | Gujarati Bal Varta

બાળવાર્તા | આ વાર્તાઓ ખાસ કરીને નાના બાળકોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી છે. બાળકોને વાંચવામાં રસ પડે, સાંભળવામાં આનંદ આવે, લખવા અને પોતાની ભાષામાં કહેવાની પ્રેરણા મળે તેવી સરળ અને રસપ્રદ ભાષામાં આ વાર્તાઓ રજૂ કરવામાં આવી છે. આ વાર્તાઓમાં નૈતિક મૂલ્યો, મિત્રતા, સત્ય, મહેનત અને સારા સંસ્કારનો સંદેશ મળે છે. શાળાના અભ્યાસક્રમ મુજબ હોવાથી પરીક્ષામાં નિબંધ, પ્રશ્નોત્તરી અને વાંચન-સમજ માટે પણ ખૂબ ઉપયોગી છે.

ભાગ 1

અહીં બાળકો માટે એક નાનકડી અને બોધપ્રદ વાર્તા છે.

1. વાર્તાનું નામ: સાચી મિત્રતા (કીડી અને કબૂતર)

વાર્તાનું નામ: સાચી મિત્રતા (કીડી અને કબૂતર)

એક સુંદર જંગલ હતું. ત્યાં એક નદી કિનારે લીમડાનું મોટું ઝાડ હતું. આ ઝાડ પર એક કબૂતર રહેતું હતું અને ઝાડની નીચે દરમાં એક નાનકડી કીડી રહેતી હતી.

એક દિવસ બપોરના સમયે કીડીને ખૂબ તરસ લાગી. તે ધીમે-ધીમે નદી કિનારે પાણી પીવા ગઈ. પાણી પીતી વખતે અચાનક તેનો પગ લપસ્યો અને તે નદીના પાણીમાં પડી ગઈ. કીડી ડૂબવા લાગી અને બૂમો પાડવા લાગી, "બચાવો! બચાવો!"

ઝાડ પર બેઠેલા કબૂતરે કીડીનો અવાજ સાંભળ્યો. તેને કીડી પર દયા આવી. કબૂતરે તરત જ ઝાડ પરથી એક મોટું સૂકું પાંદડું તોડ્યું અને નદીમાં કીડીની નજીક ફેંક્યું. કીડી મહામહેનતે તે પાંદડા પર ચડી ગઈ. થોડીવારમાં પાંદડું કિનારે પહોંચ્યું અને કીડીનો જીવ બચી ગયો. કીડીએ કબૂતરનો આભાર માન્યો.

થોડા દિવસો પછી જંગલમાં એક શિકારી આવ્યો. તેણે ઝાડ પર બેઠેલા પેલા કબૂતરને જોયું. શિકારીએ કબૂતરને પકડવા માટે પોતાનું તીર તાક્યું. કબૂતરને આ વાતની ખબર નહોતી, તે તો આરામથી બેઠું હતું.

પરંતુ, પેલી કીડીએ આ જોઈ લીધું. તેને થયું કે, "આજે મારે મારા મિત્રને બચાવવો જોઈએ." કીડી ઝડપથી દોડીને શિકારીના પગ પાસે પહોંચી અને જોરથી ડંખ માર્યો!

શિકારી ચીસ પાડી ઉઠ્યો, "ઓ બાપ રે!" અને તેનું નિશાન ચૂકી ગયું. અવાજ સાંભળીને કબૂતર સાવધાન થઈ ગયું અને તરત જ ત્યાંથી ઉડી ગયું.

બોધ (Moral):
"કર ભલા તો હો ભલા." (જો આપણે કોઈનું સારું કરીશું, તો આપણું પણ સારું જ થશે.)

અહીં બીજી એક લોકપ્રિય અને સુંદર બાળવાર્તા છે.

2. વાર્તાનું નામ: સસલું અને કાચબો

વાર્તાનું નામ: સસલું અને કાચબો

એક સુંદર જંગલ હતું. તેમાં એક સસલું અને એક કાચબો રહેતા હતા. સસલું ખૂબ ઝડપથી દોડી શકતું હતું, જ્યારે કાચબો ખૂબ ધીમે-ધીમે ચાલતો હતો. સસલાને પોતાની ઝડપ પર ખૂબ અભિમાન હતું. તે વારંવાર કાચબાની ધીમી ચાલની મજાક ઉડાવતું હતું.

એક દિવસ કાચબાએ કંટાળીને સસલાને કહ્યું, "તું મારી મજાક ઉડાવે છે ને? તો ચાલ, આપણે દોડવાની શરત (રેસ) લગાવીએ. જોઈએ કોણ જીતે છે!" સસલું હસી પડ્યું અને બોલ્યું, "તારી સાથે રેસ? સારું ચાલ, હું તૈયાર છું!"

બીજા દિવસે રેસ શરૂ થઈ. બધા પ્રાણીઓ જોવા ભેગા થયા. 'એક, બે, ત્રણ... દોડો!' થતાં જ સસલું તો તીરની જેમ ભાગ્યું. થોડીક વારમાં તે ઘણું આગળ નીકળી ગયું. તેણે પાછળ વળીને જોયું તો કાચબો ક્યાંય દેખાતો નહોતો.

સસલાએ વિચાર્યું, "કાચબો તો સાવ ધીમો છે, તેને અહીં પહોંચતા બહુ વાર લાગશે. ત્યાં સુધી હું આ ઝાડના છાંયડામાં થોડો આરામ કરી લઉં." સસલું ઝાડ નીચે બેઠું અને ઠંડા પવનમાં તેને ગાઢ ઊંઘ આવી ગઈ.

બીજી બાજુ, કાચબો ધીમે-ધીમે પણ સતત ચાલતો રહ્યો. તે ક્યાંય રોકાયો નહીં કે થાક્યો નહીં. ચાલતા-ચાલતા તે પેલા સુતેલા સસલાથી આગળ નીકળી ગયો અને છેક અંતિમ રેખા (Finish line) સુધી પહોંચી ગયો.

જ્યારે સસલાની આંખ ખુલી ત્યારે સાંજ પડી ગઈ હતી. તે ગભરાઈને જોરથી દોડ્યું. પણ જ્યારે તે અંતિમ રેખા પર પહોંચ્યું, ત્યારે તેણે જોયું કે કાચબો તો ત્યાં પહેલાથી જ પહોંચીને જીતી ગયો હતો! સસલાનું અભિમાન ઉતરી ગયું અને તે શરમાઈ ગયું.

બોધ (Moral):
"ધીરજ અને ખંતથી જ સફળતા મળે છે." (ઉતાવળ કરવા કરતા, ધીમે પણ સતત કામ કરવાથી આપણે જીતી શકીએ છીએ. ક્યારેય કોઈને નબળા ન સમજવા જોઈએ.)

આ રહી એક લોકપ્રિય વાર્તા જે બતાવે છે કે મુસીબતના સમયે બુદ્ધિનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો જોઈએ.

3. વાર્તાનું નામ: મગર અને વાંદરો

વાર્તાનું નામ: મગર અને વાંદરો

એક નદી કિનારે જાંબુનું મોટું ઝાડ હતું. આ ઝાડ પર એક વાંદરો રહેતો હતો. તે રોજ મીઠા-મીઠા જાંબુ ખાતો અને મોજ કરતો. નદીમાં એક મગર રહેતો હતો. વાંદરો રોજ મગરને પણ જાંબુ ખવડાવતો. આમ, બંને વચ્ચે પાક્કી મિત્રતા થઈ ગઈ.

એક દિવસ મગરે વિચાર્યું કે, "આ જાંબુ આટલા મીઠા છે, તો લાવ થોડા મારી પત્ની માટે પણ લઈ જાઉં." મગર જાંબુ લઈને ઘરે ગયો અને પત્નીને ખવડાવ્યા. મગરની પત્ની લુચ્ચી હતી. તેણે વિચાર્યું, "જો આ જાંબુ આટલા મીઠા છે, તો જે વાંદરો રોજ આ જાંબુ ખાતો હશે, તેનું કાળજું (હૃદય) કેટલું મીઠું હશે!"

તેણે મગરને હઠ પકડી, "મારે પેલા વાંદરાનું કાળજું ખાવું છે. તમે તેને અહીં લઈ આવો." મગર તો ફસાઈ ગયો, પણ પત્નીની જીદ સામે તેનું કંઈ ચાલ્યું નહીં.

બીજે દિવસે મગર વાંદરા પાસે ગયો અને કહ્યું, "મિત્ર! આજે મારી પત્નીએ તને જમવા માટે ઘરે બોલાવ્યો છે. ચાલ, હું તને મારી પીઠ પર બેસાડીને લઈ જાઉં." વાંદરો રાજી થઈ ગયો અને મગરની પીઠ પર બેસી ગયો.

જ્યારે તેઓ નદીની વચ્ચે પહોંચ્યા, ત્યારે મગરે સાચી વાત કહી દીધી, "માફ કરજે મિત્ર, પણ મારી પત્નીને તારું કાળજું ખાવું છે, એટલે હું તને લઈ જાઉં છું."

વાંદરો પહેલા તો ડરી ગયો, પણ પછી તેણે ચતુરાઈ વાપરી. તે હસીને બોલ્યો, "અરે મિત્ર! તેં મને પહેલા કેમ ન કહ્યું? અમે વાંદરાઓ તો અમારું કાળજું સાચવવા માટે ઝાડ પર મૂકી રાખીએ છીએ. મારે મારું કાળજું લેવા પાછું જવું પડશે."

મૂર્ખ મગર વાંદરાની વાતમાં આવી ગયો. તે વાંદરાને પાછો કિનારે લઈ ગયો. કિનારો આવતા જ વાંદરો કૂદકો મારીને ઝાડ પર ચડી ગયો અને બોલ્યો, "અરે મૂર્ખ! કાળજું કઈ શરીરથી અલગ હોતું હશે? જા, આજથી આપણી દોસ્તી પૂરી!" મગર શરમાઈને જતો રહ્યો.

બોધ (Moral):
"મુસીબતના સમયે ગભરાવાને બદલે બુદ્ધિથી કામ લેવું જોઈએ." (સંકટ સમયે હાજરજવાબીપણું અને સમજદારી આપણો જીવ બચાવી શકે છે.)

આ રહી મૂર્ખ સિંહ અને એક ચતુર સસલાની ખૂબ જ પ્રખ્યાત અને રમુજી વાર્તા.

4. વાર્તાનું નામ: મૂર્ખ સિંહ અને હોશિયાર સસલું

વાર્તાનું નામ: મૂર્ખ સિંહ અને હોશિયાર સસલું

એક મોટું જંગલ હતું. ત્યાં એક સિંહ રહેતો હતો. આ સિંહ ખૂબ જ શક્તિશાળી હતો, પણ તે જરાય દયાળુ નહોતો. તે રોજ જંગલના ઘણા બધા પ્રાણીઓને મારીને ખાઈ જતો હતો.

બધા પ્રાણીઓ ખૂબ ડરી ગયા. તેમણે ભેગા મળીને સિંહને વિનંતી કરી, "મહારાજ, તમે રોજ શિકાર કરવા નીકળો છો ત્યારે ઘણા પ્રાણીઓ મરી જાય છે. અમે નક્કી કર્યું છે કે રોજ એક પ્રાણી તમારી ગુફા પર તમારો ખોરાક બનવા આવી જશે." સિંહ આળસુ હતો, એટલે તે માની ગયો.

રોજ એક પ્રાણીનો વારો આવતો. એક દિવસ એક નાનકડા સસલાનો વારો આવ્યો. સસલું ખૂબ હોશિયાર હતું. તે જાણીજોઈને સિંહ પાસે ખૂબ મોડું પહોંચ્યું.

ભૂખ્યો સિંહ ગુસ્સાથી લાલચોળ થઈ ગયો હતો. તેણે ત્રાડ પાડીને પૂછ્યું, "કેમ આટલું મોડું થયું? આજે હું તને ખાઈ જઈશ અને કાલથી બધા પ્રાણીઓને મારી નાખીશ!"

સસલાએ હાથ જોડીને કહ્યું, "મહારાજ! મારી કોઈ ભૂલ નથી. હું તો આવતો જ હતો, પણ રસ્તામાં મને બીજો એક સિંહ મળ્યો. તેણે મને રોકી લીધો અને કહ્યું કે, 'હું આ જંગલનો નવો રાજા છું.' મેં માંડ માંડ જીવ બચાવીને તમારી પાસે આવ્યો છું."

આ સાંભળીને સિંહનું અભિમાન ઘવાયું. તેણે કહ્યું, "શું? મારા જેવો બીજો સિંહ? ચાલ, મને બતાવ ક્યાં છે એ? હું હમણાં જ તેને પૂરો કરી નાખું!"

સસલું સિંહને એક ઊંડા કૂવા પાસે લઈ ગયું. સસલાએ કહ્યું, "જુઓ મહારાજ, પેલો ડરપોક સિંહ આ કૂવાની અંદર સંતાયેલો છે."

મૂર્ખ સિંહે કૂવામાં ડોકિયું કર્યું. તેને પાણીમાં પોતાનો જ પડછાયો દેખાયો. તેને લાગ્યું કે આ સાચે જ બીજો સિંહ છે. સિંહે ગુસ્સામાં જોરથી ત્રાડ પાડી, તો કૂવામાંથી પણ અવાજ (પડઘો) પાછો આવ્યો. ગુસ્સામાં ને ગુસ્સામાં સિંહે પેલા 'બીજા સિંહ' ને મારવા માટે કૂવામાં કૂદકો માર્યો.

સિંહ પાણીમાં ડૂબી ગયો અને મરી ગયો. નાનકડા સસલાએ પોતાની બુદ્ધિથી પોતાની અને આખા જંગલની રક્ષા કરી.

બોધ (Moral):
"બળ કરતા બુદ્ધિ મોટી." (શરીરની તાકાત કરતા મગજની શક્તિ વધારે કામ લાગે છે. ગુસ્સો અને અભિમાન હંમેશા નુકસાન કરાવે છે.)

આ રહી સિંહ અને ઉંદરની ખૂબ જ જાણીતી અને બોધપ્રદ વાર્તા.

5. વાર્તાનું નામ: સિંહ અને ઉંદર

વાર્તાનું નામ: સિંહ અને ઉંદર

એક મોટું ઘનઘોર જંગલ હતું. ઉનાળાના બપોરનો સમય હતો. જંગલનો રાજા સિંહ એક ઝાડ નીચે શાંતિથી ઊંઘતો હતો.

ત્યાં એક નાનકડો ઉંદર રમતો-રમતો આવી ચડ્યો. તેને મસ્તી સૂઝી અને તે સિંહના શરીર પર ચડીને દોડાદોડી કરવા લાગ્યો. ઉંદરની દોડધામથી સિંહની ઊંઘ બગડી.

સિંહ તો એકદમ ગુસ્સે થઈને જાગી ગયો! તેણે પોતાના મોટા પંજામાં ઉંદરને પકડી લીધો અને ગર્જના કરી, "તારી આટલી હિંમત? તેં મારી ઊંઘ બગાડી! હવે હું તને ખાઈ જઈશ."

ઉંદર ગભરાઈ ગયો. તે ધ્રુજતા-ધ્રુજતા બોલ્યો, "વનરાજ! મને માફ કરી દો. ભૂલથી મારાથી તમારી ઊંઘ બગડી ગઈ. મને મારી નાખશો નહીં. જો તમે મને આજે છોડી દેશો, તો કદાચ ભવિષ્યમાં હું તમને ક્યારેક મદદ કરીશ."

આ સાંભળીને સિંહ જોરથી હસવા લાગ્યો, "હા હા હા! તું આવડો અમથો ઉંદર, જંગલના રાજાને શું મદદ કરવાનો?" પણ સિંહને ઉંદર પર દયા આવી ગઈ, એટલે તેણે હસીને ઉંદરને છોડી દીધો.

થોડા દિવસો પછી જંગલમાં એક શિકારી આવ્યો. તેણે સિંહને પકડવા માટે જાળ બિછાવી હતી. અચાનક સિંહ તે જાળમાં ફસાઈ ગયો. સિંહે જાળ તોડવા ઘણા પ્રયત્ન કર્યા પણ તે નીકળી શક્યો નહીં. સિંહ જોરજોરથી બૂમો પાડવા લાગ્યો.

પેલો નાનકડો ઉંદર ત્યાં નજીકમાં જ હતો. તેણે સિંહની ગર્જના સાંભળી. તે તરત જ દોડીને ત્યાં પહોંચ્યો. તેણે જોયું કે સિંહ મુસીબતમાં છે.

ઉંદરે જરા પણ વાર કર્યા વગર પોતાના તીક્ષ્ણ (અણીદાર) દાંતથી શિકારીની જાળ કાપવાનું શરૂ કરી દીધું. જોતજોતામાં તેણે આખી જાળ કાપી નાખી અને સિંહને આઝાદ કર્યો.

સિંહ ખૂબ ખુશ થયો. તેણે ઉંદરનો આભાર માન્યો અને કહ્યું, "મિત્ર, મને માફ કરજે. મેં તને નાનો સમજીને તારી મજાક ઉડાવી હતી, પણ આજે તેં મારો જીવ બચાવ્યો છે."

તે દિવસથી સિંહ અને ઉંદર પાક્કા મિત્રો બની ગયા.

બોધ (Moral):
"કોઈને નાના કે નબળા ન સમજવા જોઈએ." (દરેક વ્યક્તિનું પોતાનું મહત્વ હોય છે. મુસીબતના સમયે નાનામાં નાની વ્યક્તિ પણ મોટા કામ કરી શકે છે.)

તમે બાળવાર્તાઓ પસંદ કરી રહ્યા છો તે જાણીને આનંદ થયો. આ રહી ચતુર કાગડાની વાર્તા.

6. વાર્તાનું નામ: તરસ્યો કાગડો (The Thirsty Crow)

વાર્તાનું નામ: તરસ્યો કાગડો (The Thirsty Crow)

એક ઉનાળાનો બપોર હતો. સૂરજ દાદા ખૂબ તપતા હતા. આકરી ગરમીમાં એક કાગડાને ખૂબ જોરદાર તરસ લાગી હતી. તે પાણીની શોધમાં આમ-તેમ ભટકી રહ્યો હતો, પણ તેને ક્યાંય પાણી મળ્યું નહીં.

ઉડતા-ઉડતા કાગડાની નજર એક બગીચામાં પડેલા માટીના ઘડા (કુંજા) પર પડી. કાગડો ખુશ થઈ ગયો અને ઝડપથી નીચે ઉતર્યો.

તેણે આશાભરી નજરે ઘડામાં ડોકિયું કર્યું. પણ અરે! ઘડામાં પાણી તો હતું, પણ તે સાવ તળિયે હતું. કાગડાએ પાણી પીવા માટે પોતાની ડોક લંબાવી, પણ તેની ચાંચ પાણી સુધી પહોંચી શકી નહીં.

કાગડો નિરાશ થઈ ગયો. તેણે ઘડાને હલાવવાનો અને તોડવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ ઘડો મજબૂત અને ભારે હતો. કાગડાને થયું, "હવે શું કરવું? તરસથી મારો જીવ જાય છે."

ત્યાં જ તેની નજર ઘડાની આસપાસ પડેલા નાના-નાના કાંકરા પર પડી. કાગડાને તરત જ એક યુક્તિ (Idea) સૂઝી.

તેણે પોતાની ચાંચથી એક કાંકરો ઉપાડ્યો અને ઘડામાં નાખ્યો. ટપ! પછી બીજો નાખ્યો... ત્રીજો નાખ્યો...

આમ, કાગડાએ ધીરજ રાખીને એક પછી એક કાંકરા ઘડામાં નાખવાનું ચાલુ રાખ્યું. જેમ-જેમ કાંકરા ઘડામાં જમા થતા ગયા, તેમ-તેમ પાણીનું સ્તર ધીમે-ધીમે ઉપર આવવા લાગ્યું.

થોડી મહેનત પછી પાણી છેક ઘડાના મોઢા સુધી આવી ગયું! કાગડાએ ધરાઈને ઠંડુ પાણી પીધું અને પોતાની તરસ છીપાવી. પછી તે ખુશ થઈને "કા... કા..." કરતો આકાશમાં ઉડી ગયો.

બોધ (Moral):
"જ્યાં ચાહ, ત્યાં રાહ." (Where there is a will, there is a way) (જો આપણે હિંમત હાર્યા વગર બુદ્ધિથી પ્રયત્ન કરીએ, તો મુશ્કેલ કામ પણ પાર પાડી શકીએ છીએ.)

આ રહી શિયાળ અને દ્રાક્ષની પ્રખ્યાત વાર્તા.

7. વાર્તાનું નામ: શિયાળ અને દ્રાક્ષ (ખાટી દ્રાક્ષ)

વાર્તાનું નામ: શિયાળ અને દ્રાક્ષ (ખાટી દ્રાક્ષ)

એક મોટું જંગલ હતું. તેમાં એક શિયાળ રહેતું હતું. એક દિવસ બપોરના સમયે શિયાળને સખત ભૂખ અને તરસ લાગી હતી. તે ખાવાનું શોધવા માટે જંગલમાં આમ-તેમ ભટકી રહ્યું હતું.

ચાલતા-ચાલતા શિયાળની નજર એક દ્રાક્ષની વાડી પર પડી. તેણે જોયું કે વેલા પર સરસ મજાના, રસદાર, કાળા અને જાંબલી દ્રાક્ષના ઝૂમખા લટકી રહ્યા હતા. પાકી દ્રાક્ષ જોઈને શિયાળના મોઢામાં પાણી આવી ગયું.

શિયાળે મનમાં વિચાર્યું, "આહા! કેવી સરસ દ્રાક્ષ છે! આ ખાઈને તો મારી ભૂખ અને તરસ બંને મટી જશે."

દ્રાક્ષના ઝૂમખા જમીનથી થોડા ઊંચે હતા. શિયાળે દ્રાક્ષ તોડવા માટે નીચે ઊભા રહીને એક જોરદાર કૂદકો માર્યો. પણ અરે! તેનું મોઢું દ્રાક્ષ સુધી પહોંચી શક્યું નહીં. તે થોડુંક જ રહી ગયું.

શિયાળે વિચાર્યું કે કઈ વાંધો નહીં, ફરી પ્રયત્ન કરું. તેણે પાછળ જઈને દોડીને ફરીથી ઊંચો કૂદકો માર્યો. પણ આ વખતે પણ તે દ્રાક્ષ સુધી પહોંચી શક્યું નહીં. શિયાળે એકવાર, બે વાર, ત્રણ વાર... એમ ઘણા બધા કૂદકા માર્યા. તે પરસેવે રેબઝેબ થઈ ગયું અને થાકી ગયું, પણ દ્રાક્ષ તેના હાથમાં (કે મોઢામાં) આવી નહીં.

છેવટે થાકીને શિયાળ નિરાશ થઈ ગયું. હવે તેને સમજાયું કે દ્રાક્ષ તેને મળવાની નથી. પોતાની નિષ્ફળતા છુપાવવા માટે તેણે દ્રાક્ષ તરફ જોઈને નાક ચઢાવ્યું અને બોલ્યું:

"જવા દે ને! આ દ્રાક્ષ તો હજુ કાચી છે અને બહુ 'ખાટી' છે. આવી ખાટી દ્રાક્ષ ખાઈને મારે મારું ગળું નથી બગાડવું!"

આમ બબડતું શિયાળ ત્યાંથી ચાલ્યું ગયું.

બોધ (Moral):
"જ્યાં ચાહ, ત્યાં રાહ." (Where there is a will, there is a way) (જો આપણે હિંમત હાર્યા વગર બુદ્ધિથી પ્રયત્ન કરીએ, તો મુશ્કેલ કામ પણ પાર પાડી શકીએ છીએ.)

આ રહી સોનાનું ઈંડું આપતી મરઘીની બોધપ્રદ વાર્તા.

8. વાર્તાનું નામ: સોનાનું ઈંડું આપતી મરઘી

સોનાનું ઈંડું આપતી મરઘી

એક નાનકડા ગામમાં એક ગરીબ ખેડૂત રહેતો હતો. તેની પાસે એક ખાસ ચમત્કારી મરઘી હતી.

આ મરઘીની ખાસિયત એ હતી કે તે રોજ સવારે સોનાનું એક ઈંડું આપતી હતી. ખેડૂત રોજ સવારે ઊઠીને તે સોનાનું ઈંડું લેતો અને શહેરમાં જઈને વેચી આવતો. તેમાંથી તેને ઘણા પૈસા મળતા.

ધીમે-ધીમે ખેડૂત ખૂબ ધનવાન બની ગયો. તેની પાસે મોટું ઘર, સારાં કપડાં અને ખાવા-પીવાની જાહોજલાલી થઈ ગઈ. પણ જેમ-જેમ તેની પાસે પૈસા આવતા ગયા, તેમ-તેમ તે વધારે લોભી બનતો ગયો.

એક દિવસ ખેડૂતના મનમાં વિચાર આવ્યો, "આ મરઘી રોજનું એક જ ઈંડું આપે છે. મારે બધા પૈસા ભેગા મેળવવા હોય તો મારે રોજ રાહ જોવી પડે છે. જો આ મરઘીના પેટમાં આટલા બધા સોનાના ઈંડા હોય, તો હું તેનું પેટ કાપીને બધા ઈંડા એકસાથે કાઢી લઉં તો?"

ખેડૂતની બુદ્ધિ બગડી હતી. તેણે વધારે વિચાર્યા વગર એક તીક્ષ્ણ છરી લીધી અને મરઘીને મારી નાખી. તેણે મરઘીનું પેટ ચીરી નાખ્યું.

પરંતુ અંદર જોઈને તે હેરાન રહી ગયો! મરઘીના પેટમાં એક પણ સોનાનું ઈંડું નહોતું. અંદર તો સામાન્ય મરઘી જેવું જ લોહી અને માંસ હતું.

ખેડૂત માથું પકડીને રોવા લાગ્યો. તેણે લોભમાં ને લોભમાં પોતાની કિંમતી મરઘી ગુમાવી દીધી. હવે તેને રોજ મળતું એક સોનાનું ઈંડું પણ મળવાનું બંધ થઈ ગયું. તે ફરી પાછો ગરીબ થઈ ગયો.

બોધ (Moral):
"વધારે પડતો લોભ નુકસાન કરાવે છે." (જે મળ્યું હોય તેમાં સંતોષ માનવો જોઈએ. એકસાથે બધું મેળવવાની લાલચમાં આપણે જે હોય તે પણ ગુમાવી બેસીએ છીએ.)

આ રહી લોભી કૂતરાની ખૂબ જ જાણીતી વાર્તા.

9. વાર્તાનું નામ: લોભી કૂતરો

લોભી કૂતરો

એક ગામ હતું. તેમાં એક કૂતરો રહેતો હતો. એક દિવસ આ કૂતરાને સખત ભૂખ લાગી હતી. તે ખાવાનું શોધવા આમ-તેમ ભટકતો હતો.

ફરતાં-ફરતાં તેને એક ઘર પાસેથી સરસ મજાનો રોટલો (કે પૂરી) મળી ગયો. કૂતરો તો ખૂબ ખુશ થઈ ગયો. તેણે વિચાર્યું, "હાશ! હવે હું નિરાંતે કોઈ શાંત જગ્યાએ જઈને આ રોટલો ખાઈશ."

કૂતરો મોઢામાં રોટલો દબાવીને ગામની બહાર દોડ્યો. રસ્તામાં એક નદી આવતી હતી. નદી પર લાકડાનો એક નાનકડો પુલ હતો. કૂતરો જ્યારે પુલ પરથી પસાર થઈ રહ્યો હતો, ત્યારે તેણે નીચે નદીના પાણીમાં જોયું.

પાણી એકદમ સ્વચ્છ હતું, એટલે કૂતરાને પાણીમાં પોતાનો જ પડછાયો દેખાયો.

મૂર્ખ કૂતરાને થયું કે, "અરે! પાણીમાં આ બીજો કૂતરો છે અને તેના મોઢામાં પણ રોટલો છે!" કૂતરાના મનમાં લોભ જાગ્યો. તેણે વિચાર્યું, "જો હું પેલા કૂતરાને ડરાવીને તેનો રોટલો પણ પડાવી લઉં, તો મારી પાસે બે રોટલા થઈ જશે અને મને ડબલ મજા આવશે!"

આ વિચાર આવતા જ કૂતરો પેલા 'બીજા કૂતરા' (પડછાયા) પર ભસવા ગયો. જેવું તેણે ભસવા માટે મોઢું ખોલ્યું કે તરત જ... "છબ દઈને" તેના મોઢામાં રહેલો રોટલો નદીના ઊંડા પાણીમાં પડી ગયો અને તણાઈ ગયો.

કૂતરો તો જોતો જ રહી ગયો. હવે તેની પાસે પોતાનો રોટલો પણ નહોતો અને પેલો બીજો રોટલો તો હતો જ નહીં. લોભ કરવા જતાં તેણે જે હાથમાં હતું તે પણ ગુમાવ્યું. તે ભૂખ્યો ને તરસ્યો ત્યાંથી જતો રહ્યો.

બોધ (Moral):
"લોભ એ પાપનું મૂળ છે." (આપણને જે મળ્યું હોય તેમાં સંતોષ માનવો જોઈએ. બીજાનું જોઈને લાલચ કરવાથી આપણું પોતાનું નુકસાન થાય છે.)

આ રહી બે બિલાડી અને વાંદરાની ખૂબ જ મજેદાર વાર્તા.

10. વાર્તાનું નામ: બે બિલાડી અને વાંદરો

બે બિલાડી અને વાંદરો

એક ગામ હતું. તેમાં બે બિલાડીઓ રહેતી હતી. બંને પાક્કી બહેનપણીઓ હતી. એક દિવસ ફરતાં-ફરતાં બંનેને એક ઘરના રસોડામાંથી એક સરસ મજાનો રોટલો મળી ગયો.

બંને બિલાડીઓ રોટલો લઈને ખુશ થતી બહાર આવી. પણ હવે સમસ્યા એ થઈ કે રોટલો એક હતો અને ખાવાવાળી બે!

પહેલી બિલાડી બોલી, "આ રોટલો મેં પહેલા જોયો હતો, એટલે આખો રોટલો મારો!" બીજી બિલાડી બોલી, "ના! આ રોટલો મેં પહેલા ઉઠાવ્યો હતો, એટલે આ રોટલો મારો!"

બંને વચ્ચે જોરદાર ઝઘડો શરૂ થઈ ગયો. કોઈ પણ નમતું મૂકવા તૈયાર નહોતું.

એટલામાં ઝાડ પર બેઠેલો એક વાંદરો આ બધું જોઈ રહ્યો હતો. તે ખૂબ લુચ્ચો હતો. તે નીચે ઉતર્યો અને બિલાડીઓને કહ્યું, "બહેનો! તમે શા માટે ઝઘડો છો? લાવો, હું મારી પાસે રહેલા ત્રાજવા (વજનકાંટા) વડે તમને બંનેને રોટલો બરાબર સરખા ભાગે વહેંચી આપું."

બંને બિલાડીઓ વાંદરાની વાતમાં આવી ગઈ અને રાજી થઈ ગઈ.

વાંદરાએ રોટલાના બે ટુકડા કર્યા અને ત્રાજવાના બંને પલ્લામાં એક-એક ટુકડો મૂક્યો. તેણે જોયું અને બોલ્યો, "અરે! આ ડાબી બાજુનો ટુકડો થોડો વધારે ભારે છે." એમ કહીને તેણે તે ટુકડામાંથી મોટું બચકું ભરી લીધું અને ખાઈ ગયો.

હવે જમણી બાજુનો ટુકડો ભારે થઈ ગયો. એટલે વાંદરો બોલ્યો, "ઓહો! હવે આ બાજુનો ટુકડો ભારે થઈ ગયો." તેણે તેમાંથી પણ બચકું ભરી લીધું.

આમ, "આ ટુકડો મોટો છે, પેલો ટુકડો મોટો છે" એમ કરતા-કરતા વાંદરો આખો રોટલો ખાઈ ગયો. છેલ્લે ત્રાજવા ખાલી થઈ ગયા. વાંદરો તો પેટ ભરીને ત્યાંથી કુદકા મારતો જતો રહ્યો.

બંને બિલાડીઓ એકબીજાનું મોઢું જોતી રહી ગઈ. તેમને સમજાયું કે તેમના ઝઘડાનો ફાયદો વાંદરો ઉઠાવી ગયો.

બોધ (Moral):
"બેના ઝઘડામાં ત્રીજો ફાવે." (જ્યારે બે વ્યક્તિઓ અંદરોઅંદર લડે છે, ત્યારે કોઈ ત્રીજી બહારની વ્યક્તિ તેનો ફાયદો ઉઠાવી જાય છે. હંમેશા હળીમળીને રહેવું જોઈએ.)

ભાગ 2

આ રહી ભરવાડ અને વરુની ખૂબ જ પ્રસિદ્ધ વાર્તા, જે આપણને હંમેશા સાચું બોલવાની શીખ આપે છે.

11. વાર્તાનું નામ: ભરવાડનો છોકરો અને વરુ

ભરવાડનો છોકરો અને વરુ

એક ગામમાં એક ભરવાડનો છોકરો રહેતો હતો. તે રોજ સવારે ગામનાં ઘેટાં-બકરાં લઈને જંગલ પાસેની ટેકરી પર ચરાવવા જતો હતો. આખો દિવસ ઘેટાં ચરતાં હોય ત્યારે તે છોકરો એકલો બેસી રહેતો અને કંટાળી જતો હતો.

એક દિવસ તેને મસ્તી સૂઝી. તેણે વિચાર્યું કે લાવો, આજે ગામના લોકોને ઉલ્લૂ બનાવીને મજા કરું. તે જોરજોરથી બૂમો પાડવા લાગ્યો, "વરુ આવ્યું! વરુ આવ્યું! બચાવો! વરુ મારાં ઘેટાં ખાઈ જશે!"

ગામના લોકોએ આ સાંભળ્યું. તેઓ લાકડીઓ અને કુહાડીઓ લઈને દોડતા આવ્યા કે છોકરાને અને ઘેટાંને બચાવી લઈએ. પણ જ્યારે તેઓ ટેકરી પર પહોંચ્યા, ત્યારે ત્યાં કોઈ વરુ નહોતું. ઘેટાં તો આરામથી ચરતા હતા.

છોકરો ખડખડાટ હસવા લાગ્યો અને બોલ્યો, "હું તો મજાક કરતો હતો! કોઈ વરુ આવ્યું નથી." ગામલોકો ગુસ્સે થયા અને પાછા વળી ગયા.

થોડા દિવસો પછી તે છોકરાએ ફરીથી આવું જ કર્યું, "વરુ આવ્યું! વરુ આવ્યું!" ગામના લોકો ફરીથી મદદ કરવા દોડી આવ્યા, પણ આ વખતે પણ છોકરો તેમની મજાક ઉડાવવા લાગ્યો. લોકોએ તેને ચેતવણી આપી, "બેટા, આવું ખોટું ન બોલાય."

પરંતુ એક દિવસ, ખરેખર એક ભયાનક વરુ જંગલમાંથી બહાર આવ્યું અને ઘેટાં પર હુમલો કર્યો! છોકરો તો ગભરાઈ ગયો. તે ઝાડ પર ચડી ગયો અને બૂમો પાડવા લાગ્યો, "બચાવો! બચાવો! સાચે જ વરુ આવ્યું છે! કોઈ તો આવો!"

ગામલોકોએ તેની બૂમો સાંભળી, પણ તેમણે વિચાર્યું, "આ છોકરો તો લુચ્ચો છે, તે દર વખતની જેમ આપણને ઉલ્લૂ બનાવે છે. ત્યાં કોઈ વરુ હશે નહીં." કોઈ પણ તેની મદદ માટે ગયું નહીં.

પરિણામ એ આવ્યું કે વરુએ ઘણા બધા ઘેટાંને મારી નાખ્યા અને કેટલાંકને ખેંચીને લઈ ગયું. છોકરો રડવા લાગ્યો. તેને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ કે વારંવાર ખોટું બોલવાને લીધે જ્યારે તે સાચું બોલતો હતો ત્યારે પણ કોઈએ તેનો વિશ્વાસ કર્યો નહીં.

બોધ (Moral):
"વારંવાર જૂઠું બોલનાર વ્યક્તિ જ્યારે સાચું બોલે, ત્યારે પણ કોઈ તેના પર વિશ્વાસ કરતું નથી." (હંમેશા સાચું બોલવું જોઈએ, કારણ કે જૂઠું બોલવાથી આપણે આપણો વિશ્વાસ ગુમાવી દઈએ છીએ.)

આ વાર્તા ખૂબ જ રમુજી છે અને બતાવે છે કે ક્યારેક નકલ કરવાની આદત કેવી રીતે કામ લાગે છે.

12. વાર્તાનું નામ: ટોપીવાળો ફેરિયો અને વાંદરાઓ

ટોપીવાળો ફેરિયો અને વાંદરાઓ

એક સમયની વાત છે. એક ટોપીવાળો ફેરિયો હતો. તે ગામડે-ગામડે જઈને રંગબેરંગી ટોપીઓ વેચતો હતો. તેની પાસે એક મોટી ટોપલી હતી, જેમાં લાલ, પીળી, લીલી અને વાદળી એમ ઘણી બધી ટોપીઓ ભરેલી હતી.

એક ઉનાળાના બપોરે તે ટોપીઓ વેચીને બીજા ગામ જઈ રહ્યો હતો. ચાલતા-ચાલતા તે ખૂબ થાકી ગયો હતો. રસ્તામાં એક મોટું અને ઘટાદાર વડનું ઝાડ આવ્યું. ફેરિયાએ વિચાર્યું, "લાવ, થોડીવાર આ ઝાડના છાંયડામાં આરામ કરી લઉં."

તેણે પોતાની ટોપીઓની ટોપલી બાજુમાં મૂકી અને માથા પરની એક ટોપી સરખી કરીને સૂઈ ગયો. ઠંડા પવનમાં તેને ગાઢ ઊંઘ આવી ગઈ.

તે ઝાડ પર ઘણા બધા વાંદરાઓ રહેતા હતા. જ્યારે ફેરિયો સૂઈ ગયો, ત્યારે વાંદરાઓ ધીમેથી નીચે ઉતર્યા. તેમણે ટોપલીમાં રંગબેરંગી ટોપીઓ જોઈ. વાંદરાઓને તો મજા પડી ગઈ! દરેક વાંદરાએ એક-એક ટોપી લીધી, પોતાના માથા પર પહેરી અને પાછા ઝાડ પર ચડી ગયા.

થોડીવાર પછી ફેરિયો જાગ્યો. તેણે જોયું તો ટોપલી ખાલી હતી! તે ગભરાઈ ગયો અને આમ-તેમ જોવા લાગ્યો. જ્યારે તેણે ઉપર જોયું, તો તે હેરાન રહી ગયો. બધા જ વાંદરાઓ ટોપી પહેરીને ઝાડ પર બેઠા હતા.

ફેરિયાએ ગુસ્સામાં વાંદરાઓને ડરાવવા માટે હાથ ઉંચો કર્યો, તો વાંદરાઓએ પણ નકલ કરીને પોતાના હાથ ઉંચા કર્યા. ફેરિયાએ ગુસ્સામાં લાત મારી, તો વાંદરાઓએ પણ પગ હલાવ્યા. ફેરિયાને સમજાયું કે આ વાંદરાઓ તો તેની નકલ કરી રહ્યા છે.

તરત જ ફેરિયાને એક યુક્તિ સૂઝી. તેણે પોતાના માથા પર પહેરેલી ટોપી ઉતારી અને જમીન પર ફેંકી દીધી.

જેવું ફેરિયાએ કર્યું, તેવું જ પેલા નકલખોર વાંદરાઓએ પણ કર્યું! બધા જ વાંદરાઓએ પોતપોતાની ટોપીઓ ઉતારીને નીચે ફેંકી દીધી. ફેરિયાએ ઝટપટ બધી જ ટોપીઓ ભેગી કરી, ટોપલીમાં ભરી અને ત્યાંથી ફટાફટ રવાના થઈ ગયો.

બોધ (Moral):
"બુદ્ધિ વાપરીને કોઈપણ મુસીબતમાંથી રસ્તો કાઢી શકાય છે." (શાંતિથી વિચાર કરવાથી કપરી પરિસ્થિતિમાં પણ સફળતા મળે છે.)

આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે જો મિત્રો એકબીજાને સાથ આપે, તો ગમે તેટલા મોટા સંકટમાંથી બચી શકાય છે

13. વાર્તાનું નામ: હરણ, કાગડો અને ઉંદર (સાચી મિત્રતા)

હરણ, કાગડો અને ઉંદર (સાચી મિત્રતા)

એક વિશાળ જંગલમાં એક હરણ, એક કાગડો અને એક ઉંદર રહેતા હતા. આ ત્રણેય વચ્ચે બહુ ગાઢ મિત્રતા હતી. તેઓ રોજ સાથે હળતા-મળતા અને વાતો કરતા.

એક દિવસ હરણ જંગલમાં ચરવા ગયું હતું, ત્યારે અચાનક તે એક શિકારીએ બિછાવેલી જાળમાં ફસાઈ ગયું. હરણ બચવા માટે બહુ તરફડ્યું, પણ જાળ મજબૂત હતી. સાંજ પડી ગઈ પણ હરણ પાછું ન આવ્યું, એટલે કાગડો અને ઉંદર ચિંતામાં પડ્યા.

કાગડો આકાશમાં ઊંચે ઉડ્યો અને હરણને શોધવા લાગ્યો. થોડીવારમાં તેણે જોયું કે હરણ જાળમાં ફસાયેલું છે. તેણે તરત જ નીચે આવીને ઉંદરને વાત કરી. ઉંદર બોલ્યો, "મિત્ર! તું મને તારી પીઠ પર બેસાડીને ત્યાં લઈ જા, હું મારા તીક્ષ્ણ દાંતથી જાળ કાપી નાખીશ."

કાગડો ઉંદરને લઈને હરણ પાસે પહોંચ્યો. ઉંદરે ઝડપથી જાળ કાપવાનું શરૂ કર્યું. હજી તો જાળ કપાઈ જ રહી હતી, ત્યાં જ તેમણે જોયું કે શિકારી ત્યાં આવી રહ્યો છે!

કાગડો ઉડીને ઝાડ પર બેસી ગયો અને ઉંદર નજીકના દરમાં ભરાઈ ગયો. હરણ આઝાદ તો થઈ ગયું હતું, પણ તે ભાગવા જતું હતું ત્યાં જ શિકારીએ તેના પર જાળ ફેંકી, પણ હરણ તો ફટાફટ ભાગી ગયું. શિકારી નિરાશ થઈ ગયો.

પરંતુ, ત્યાં જ શિકારીની નજર એક કાચબા પર પડી જે ધીમે ધીમે જતો હતો (આ કાચબો પણ તેમનો મિત્ર હતો). શિકારીએ વિચાર્યું, "આજે હરણ તો ગયું, પણ લાવ આ કાચબાને જ પકડી લઉં." તેણે કાચબાને પકડીને એક થેલીમાં પૂરી દીધો.

હવે મિત્રોએ કાચબાને બચાવવાનો પ્લાન બનાવ્યો. હરણ શિકારીના રસ્તામાં એવી રીતે સૂઈ ગયું જાણે તે મરી ગયું હોય. કાગડો તેના પર બેસીને ચાંચ મારવાનો ડોળ કરવા લાગ્યો. શિકારીને થયું, "અરે! પેલું હરણ તો મરી ગયું લાગે છે, લાવ કાચબાને મૂકીને પહેલા હરણ લઈ લઉં."

શિકારીએ કાચબાવાળી થેલી જમીન પર મૂકી અને હરણ તરફ દોડ્યો. જેવો શિકારી દૂર ગયો, ઉંદરે ફટાફટ થેલી કાપી નાખી અને કાચબો બાજુના તળાવમાં સરકી ગયો. અને જેવો શિકારી હરણની નજીક પહોંચ્યો, હરણ તો ઊભું થઈને જંગલમાં અદ્રશ્ય થઈ ગયું!

શિકારી માથું ખંજવાળતો રહી ગયો. ચારેય મિત્રો ફરીથી ભેગા થયા અને સુરક્ષિત રીતે રહેવા લાગ્યા.

બોધ (Moral):
"સંગઠનમાં શક્તિ છે." (જો મિત્રો એક થઈને કામ કરે, તો તેઓ કોઈપણ મુસીબતનો સામનો કરી શકે છે.)

આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે પ્રામાણિકતા (ઈમાનદારી) હંમેશા મીઠું ફળ આપે છે.

14. વાર્તાનું નામ: પ્રામાણિક કઠિયારો અને સોનાની કુહાડી

પ્રામાણિક કઠિયારો અને સોનાની કુહાડી

એક ગામમાં એક ગરીબ કઠિયારો રહેતો હતો. તે રોજ જંગલમાં જઈ લાકડાં કાપતો અને તે વેચીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવતો. તે ખૂબ જ મહેનતુ અને પ્રામાણિક હતો.

એક દિવસ તે નદી કિનારે આવેલા એક ઝાડ પર ચડીને લાકડાં કાપી રહ્યો હતો. અચાનક તેના હાથમાંથી કુહાડી છટકી ગઈ અને સીધી નીચે નદીના ઊંડા પાણીમાં પડી ગઈ.

કઠિયારો ઝાડ પરથી નીચે ઉતર્યો અને રડવા લાગ્યો. તેની પાસે એક જ કુહાડી હતી, જેના વગર તે લાકડાં કાપી શકે તેમ નહોતો. તે ગરીબ હતો એટલે નવી કુહાડી ખરીદવાના તેની પાસે પૈસા પણ નહોતા.

કઠિયારાની સાચી પ્રાર્થના સાંભળીને નદીમાંથી જળદેવતા પ્રગટ થયા. તેમણે પૂછ્યું, "બેટા, તું કેમ રડે છે?" કઠિયારાએ બધી વાત કરી. જળદેવતાએ કહ્યું, "ચિંતા ન કર, હું તારી કુહાડી શોધી આપું છું."

જળદેવતાએ નદીમાં ડૂબકી મારી અને બહાર આવ્યા ત્યારે તેમના હાથમાં સોનાની કુહાડી હતી. તેમણે પૂછ્યું, "શું આ તારી કુહાડી છે?" કઠિયારાએ નમ્રતાથી કહ્યું, "ના પ્રભુ, આ સોનાની કુહાડી મારી નથી."

જળદેવતાએ ફરી ડૂબકી મારી અને આ વખતે ચાંદીની કુહાડી લઈને બહાર આવ્યા. તેમણે પૂછ્યું, "તો શું આ તારી કુહાડી છે?" કઠિયારાએ ફરીથી ના પાડી, "ના દેવ, આ પણ મારી કુહાડી નથી."

જળદેવતાએ ત્રીજી વાર ડૂબકી મારી અને આ વખતે તેની જૂની લોખંડની કુહાડી બહાર લાવ્યા. કઠિયારો ખુશ થઈને બોલી ઉઠ્યો, "હા! પ્રભુ, આ જ મારી કુહાડી છે! તમારો ખૂબ ખૂબ આભાર."

જળદેવતા કઠિયારાની આવી પ્રામાણિકતા જોઈને ખૂબ જ પ્રસન્ન થયા. તેમણે ઈનામ તરીકે કઠિયારાને તેની લોખંડની કુહાડીની સાથે સાથે સોના અને ચાંદીની બંને કુહાડીઓ ભેટમાં આપી દીધી. કઠિયારો ધનવાન બની ગયો અને સુખેથી રહેવા લાગ્યો.

બોધ (Moral):
"પ્રામાણિકતા એ સર્વોત્તમ નીતિ છે." (Honesty is the best policy) (જો આપણે ઈમાનદાર રહીએ, તો આપણને ધાર્યા કરતા પણ વધુ સારું ફળ મળે છે.)

અકબર અને બિરબલની વાર્તાઓ હંમેશા બુદ્ધિચાતુર્યથી ભરેલી હોય છે. અહીં બિરબલની એક ખૂબ જ લોકપ્રિય વાર્તા છે.

15. વાર્તાનું નામ: બિરબલની ખીચડી

બિરબલની ખીચડી

એકવાર શિયાળાની કડકડતી ઠંડીમાં બાદશાહ અકબરે જાહેર કર્યું કે, "જો કોઈ વ્યક્તિ આખી રાત નદીના ઠંડા પાણીમાં ઊભી રહેશે, તો તેને ૧૦૦૦ સોનામહોરો ઈનામમાં આપવામાં આવશે."

એક ગરીબ બ્રાહ્મણે આ પડકાર સ્વીકાર્યો. તે આખી રાત થીજી જવાય તેવી ઠંડીમાં નદીના પાણીમાં ઊભો રહ્યો. સવારે જ્યારે તે ઈનામ લેવા દરબારમાં આવ્યો, ત્યારે અકબરે પૂછ્યું, "તેં આટલી ઠંડીમાં આખી રાત પાણીમાં કેવી રીતે વિતાવી?"

બ્રાહ્મણે ભોળપણમાં જવાબ આપ્યો, "મહારાજ, દૂર મહેલના ઝરૂખામાં એક દીવો બળતો હતો, તેનું ધ્યાન ધરીને મેં આખી રાત પસાર કરી." અકબરે તરત જ ઈનામ આપવાની ના પાડી દીધી અને કહ્યું, "તેં તો મહેલના દીવાની ગરમી લઈને રાત વિતાવી છે, એટલે તું આ ઈનામને લાયક નથી." બિચારો બ્રાહ્મણ ઉદાસ થઈને બિરબલ પાસે ગયો.

બીજે દિવસે બિરબલ દરબારમાં ન આવ્યો. અકબરે સંદેશો મોકલ્યો, ત્યારે બિરબલે કહેવડાવ્યું કે, "હું ખીચડી રાંધી રહ્યો છું, તે તૈયાર થાય એટલે આવીશ." સાંજ પડી ગઈ પણ બિરબલ ન આવ્યો. છેવટે અકબર જાતે બિરબલના ઘરે પહોંચ્યા.

ત્યાં જઈને અકબરે જોયું તો નવાઈ પામી ગયા! બિરબલે જમીન પર ચૂલો સળગાવ્યો હતો અને તેનાથી પાંચ ફૂટ ઊંચે એક વાસણમાં ખીચડી રાંધવા મૂકી હતી. અકબર હસી પડ્યા અને બોલ્યા, "બિરબલ, તું પાગલ થઈ ગયો છે? આટલી ઊંચે રાખેલી ખીચડીને નીચે સળગતા ચૂલાની ગરમી કેવી રીતે પહોંચશે?"

બિરબલે શાંતિથી જવાબ આપ્યો, "મહારાજ, જો નદીના પાણીમાં ઊભેલા બ્રાહ્મણને દૂર મહેલમાં બળતા દીવાની ગરમી મળી શકતી હોય, તો આ ખીચડીને પણ ચૂલાની ગરમી ચોક્કસ મળશે!"

અકબરને તરત જ પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ. તેમણે બ્રાહ્મણને બોલાવીને માનભેર ઈનામ આપ્યું.

બોધ (Moral):
"ગમે તેટલી શક્તિશાળી વ્યક્તિ હોય, તેણે ક્યારેય કોઈની સાથે અન્યાય ન કરવો જોઈએ." (તર્ક અને બુદ્ધિથી અશક્ય લાગતા ન્યાયને પણ શક્ય બનાવી શકાય છે.)

આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે જો આપણે સાથે મળીને રહીએ તો કોઈ આપણને નુકસાન પહોંચાડી શકતું નથી.

16. વાર્તાનું નામ: એકતામાં બળ (લાકડીઓનો ભારો)

એકતામાં બળ (લાકડીઓનો ભારો)

એક ગામમાં એક વૃદ્ધ ખેડૂત રહેતો હતો. તેને ચાર દીકરાઓ હતા. આ ચારેય દીકરાઓ સ્વભાવે સારા હતા, પણ તેમની વચ્ચે એક મોટી મુશ્કેલી હતી—તેઓ હંમેશા અંદરોઅંદર ઝઘડતા રહેતા હતા. નાની-નાની વાતોમાં તેઓ એકબીજા સાથે લડતા.

વૃદ્ધ પિતાને આ વાતની બહુ ચિંતા થતી. તેમણે દીકરાઓને સમજાવવાના ઘણા પ્રયત્નો કર્યા, પણ કોઈ સમજવા તૈયાર નહોતું. છેવટે, પિતાએ તેમને પાઠ ભણાવવા માટે એક યુક્તિ કરી.

એક દિવસ પિતાએ ચારેય દીકરાઓને પોતાની પાસે બોલાવ્યા. તેમણે લાકડીઓનો એક મોટો ભારો (બંડલ) મંગાવ્યો. પિતાએ મોટા દીકરાને કહ્યું, "બેટા, આ લાકડીઓના ભારાને તોડી બતાવ."

મોટા દીકરાએ પૂરી તાકાત લગાવી, પણ તે આખા ભારાને તોડી શક્યો નહીં. પછી પિતાએ બીજા, ત્રીજા અને ચોથા દીકરાને વારાફરતી પ્રયત્ન કરવા કહ્યું. પણ કોઈ પણ તે મજબૂત ભારાને તોડી શક્યું નહીં.

પછી પિતાએ કહ્યું, "હવે આ ભારાને ખોલી નાખો અને એક-એક લાકડી લો." ભારામાંથી એક-એક લાકડી દરેક દીકરાને આપવામાં આવી. પિતાએ કહ્યું, "હવે આ એક લાકડીને તોડો."

ચારેય દીકરાઓએ સહેલાઈથી પટ-પટ કરતી લાકડીઓ તોડી નાખી.

ત્યારે પિતાએ તેમને સમજાવતા કહ્યું, "જુઓ દીકરાઓ! તમે જોયું ને? જ્યારે લાકડીઓ એકસાથે બાંધેલી હતી, ત્યારે તેને કોઈ તોડી શક્યું નહીં. પણ જ્યારે તે અલગ થઈ ગઈ, ત્યારે તેને સહેલાઈથી તોડી શકાઈ. જો તમે પણ આ લાકડીઓના ભારાની જેમ એક થઈને રહેશો, તો બહારની કોઈ પણ વ્યક્તિ તમારું નુકસાન કરી શકશે નહીં. પણ જો તમે લડતા રહેશો અને અલગ થશો, તો દુશ્મનો તમને સહેલાઈથી હરાવી દેશે."

દીકરાઓને પિતાની વાત સમજાઈ ગઈ. તે દિવસથી તેમણે ઝઘડવાનું છોડી દીધું અને હળીમળીને રહેવા લાગ્યા.

બોધ (Moral):
"એકતામાં બળ છે." (Unity is Strength) (જો આપણે સંગઠિત રહીએ તો શક્તિશાળી બનીએ છીએ, અને જો વહેંચાઈ જઈએ તો નબળા પડીએ છીએ.)

આ એક ખૂબ જ રસપ્રદ અને નવી વાર્તા છે, જે દર્શાવે છે કે ગભરાયા વગર હિંમતથી કામ લેવાથી મોટામાં મોટા દુશ્મનને પણ હરાવી શકાય છે.

17. વાર્તાનું નામ: ચતુર બકરી અને સિંહ

ચતુર બકરી અને સિંહ

એક ગીચ જંગલ હતું. ત્યાં એક બકરી રસ્તો ભૂલી ગઈ હતી. સાંજ પડવા આવી હતી અને બકરીને ખૂબ ભૂખ લાગી હતી. ફરતા-ફરતાં તેની નજર એક પથ્થરની ગુફા પર પડી. બકરીને થયું કે રાત વિતાવવા માટે આ સુરક્ષિત જગ્યા છે.

પરંતુ, તે ગુફા એક સિંહની હતી. બકરી જ્યારે અંદર ગઈ ત્યારે સિંહ ત્યાં નહોતો. બકરીએ અંદર જઈને જોયું તો ત્યાં હાડકાં પડ્યા હતા. તે સમજી ગઈ કે આ કોઈ શિકારી પ્રાણીનું ઘર છે. તે બહાર નીકળવા જ જતી હતી ત્યાં જ તેણે જોયું કે સિંહ ગુફા તરફ આવી રહ્યો છે!

બકરી ખૂબ ડરી ગઈ. તેને થયું કે હવે તો સિંહ મને ખાઈ જ જશે. પણ પછી તેણે હિંમત ભેગી કરી અને એક યુક્તિ વિચારી.

જેવો સિંહ ગુફાના દરવાજે પહોંચ્યો, બકરીએ અંદરથી જોરથી અને ગંભીર અવાજમાં પૂછ્યું, "કોણ છે બહાર? શું મારો શિકાર આવ્યો છે?"

સિંહ તો નવાઈ પામી ગયો! તેને થયું કે મારી ગુફામાં વળી આ કોણ છે જે મને જ શિકાર કહે છે? સિંહે ગભરાતા અવાજે પૂછ્યું, "તમે કોણ છો?"

બકરીએ વધુ જોરથી અને રુઆબમાં કહ્યું, "હું સિંહ-ભક્ષી રાક્ષસ છું! મેં શિવજી પાસે વરદાન માગ્યું છે કે હું ૧૦૦ સિંહને ખાઈશ. અત્યાર સુધીમાં મેં ૯૯ સિંહ ખાઈ લીધા છે અને છેલ્લા એકની જ રાહ જોઉં છું. તારો અવાજ સાંભળીને લાગે છે કે આજે મારું વ્રત પૂરું થશે! ચાલ, અંદર આવ!"

આ સાંભળીને સિંહ તો ફફડી ઉઠ્યો. તેને થયું કે અંદર ખરેખર કોઈ ભયાનક પ્રાણી છે જે સિંહને પણ ખાઈ જાય છે. સિંહ તો જીવ બચાવવા ત્યાંથી પૂંછડી દબાવીને ભાગ્યો!

રસ્તામાં સિંહને એક શિયાળ મળ્યું. સિંહે બધી વાત કરી. શિયાળ હસી પડ્યું અને બોલ્યું, "અરે મહારાજ! તમે પણ કેવા ડરપોક છો? એ તો માત્ર એક બકરી છે! ચાલો મારી સાથે, આપણે બંને તેને ખાઈ જઈએ."

શિયાળ અને સિંહ ફરી ગુફા પાસે આવ્યા. બકરીએ જોયું કે સિંહ સાથે લુચ્ચું શિયાળ પણ છે. બકરી ફરીથી બુદ્ધિ વાપરીને મોટેથી બોલી, "અરે ઓ લુચ્ચા શિયાળ! મેં તને બે સિંહ લાવવાનું કહ્યું હતું અને તું આ એક જ સિંહને લઈને આવ્યો? કઈ વાંધો નહીં, લાવ આને જ ખાઈને હું મારી ભૂખ મટાડું!"

આ સાંભળીને સિંહને થયું કે આ શિયાળે જ તેને ફસાવ્યો છે! સિંહે વિચાર્યું કે શિયાળ તેને રાક્ષસ પાસે બલિ ચડાવવા લાવ્યું છે. સિંહ ફરીથી એવો ભાગ્યો કે પાછું વળીને જોયું જ નહીં! શિયાળ પણ પાછળ-પાછળ ભાગ્યું.

બકરી શાંતિથી ગુફાની બહાર નીકળી ગઈ અને પોતાના ઘરે પહોંચી ગઈ.

બોધ (Moral):
"મુસીબતના સમયે હિંમત અને બુદ્ધિનો ઉપયોગ કરવાથી ગમે તેવા શક્તિશાળી દુશ્મનને પણ પરાજિત કરી શકાય છે."

અહીં પ્રાણીઓની દુનિયામાંથી બીજી એક ખૂબ જ બોધપ્રદ અને પ્રખ્યાત વાર્તા છે.

18. વાર્તાનું નામ: હાથી અને દરજી

હાથી અને દરજી

એક ગામ હતું. ત્યાં એક ખૂબ જ માયાળુ હાથી રહેતો હતો. તે રોજ સવારે નદીએ નહાવા જતો હતો. રસ્તામાં એક દરજીની દુકાન આવતી હતી.

હાથી અને દરજી વચ્ચે પાક્કી મિત્રતા હતી. હાથી જ્યારે દરજીની દુકાન પાસેથી પસાર થતો, ત્યારે દરજી તેને રોજ કંઈક ને કંઈક ખાવાનું આપતો—ક્યારેક કેળાં, તો ક્યારેક શેરડી. હાથી પણ પોતાની સૂંઢ ઊંચી કરીને દરજીનો આભાર માનતો. આ તેમનો રોજનો નિયમ હતો.

એક દિવસ દરજી કોઈ કારણસર ગુસ્સામાં હતો. જ્યારે હાથી તેની દુકાને આવ્યો અને ખાવા માટે સૂંઢ લંબાવી, ત્યારે દરજીએ તેને ખાવાનું આપવાને બદલે મજાકમાં હાથીની સૂંઢ પર સોય ભોંકી દીધી.

હાથીને ખૂબ દુખાવો થયો, પણ તે કાંઈ બોલ્યા વગર શાંતિથી નદી તરફ ચાલ્યો ગયો. તેણે નદીમાં નહાયા પછી પોતાની સૂંઢમાં નદીનું ગંદુ કાદવ વાળું પાણી ભર્યું.

પાછા ફરતી વખતે હાથી દરજીની દુકાને ઊભો રહ્યો. દરજીને લાગ્યું કે હાથી ફરી ખાવાનું માંગશે, પણ હાથીએ પોતાની સૂંઢમાં ભરેલું બધું જ ગંદુ પાણી દરજીની દુકાન પર અને નવા સીવેલા કપડાં પર છાંટ્યું. દરજીના બધા જ કિંમતી કપડાં બગડી ગયા.

દરજીને પોતાની ભૂલ સમજાઈ. તેને ખૂબ પસ્તાવો થયો કે તેણે એક નિર્દોષ પ્રાણીને કારણ વગર દુખ પહોંચાડ્યું હતું. તે હાથી પાસે ગયો અને માફી માંગી. તે દિવસ પછી દરજીએ ક્યારેય કોઈની સાથે આવું ખરાબ વર્તન ન કર્યું.

બોધ (Moral):
"જેવું કરો તેવું પામો." (આપણે બીજા સાથે જેવું વર્તન કરીશું, તેવું જ વર્તન આપણી સાથે પણ થશે. ક્યારેય કોઈ નિર્દોષને હેરાન ન કરવા જોઈએ.)

આ વાર્તા "એકતામાં બળ" અને "સમજદારી" ના મહત્વને સમજવા માટે શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે.

19. વાર્તાનું નામ: બે મૂર્ખ બકરીઓ

બે મૂર્ખ બકરીઓ

એક મોટું જંગલ હતું અને તેની વચ્ચેથી એક જોરદાર વેગથી નદી વહેતી હતી. આ નદી પર એક ગામથી બીજે ગામ જવા માટે લાકડાનો એક ખૂબ જ સાંકડો પુલ હતો. પુલ એટલો સાંકડો હતો કે એક સમયે માત્ર એક જ પ્રાણી તેના પરથી પસાર થઈ શકે. જો બે સામસામે આવે, તો એકે પાછા હટવું પડે.

એક દિવસ, એક સફેદ બકરી નદીની એક બાજુથી પુલ પર ચડી. બરાબર તે જ સમયે, બીજી બાજુથી એક કાળી બકરી પણ પુલ પર આવી.

બંને બકરીઓ પુલની બરાબર વચ્ચે સામસામે આવી ગઈ.

સફેદ બકરી બોલી, "એય કાળી બકરી! પાછી હટ, મારે સામે પાર જવું છે." કાળી બકરીએ જવાબ આપ્યો, "હું કેમ પાછી હટું? હું પહેલા આવી હતી, તું પાછી હટ!"

બંનેમાંથી એક પણ નમતું મૂકવા તૈયાર નહોતી. બંને ખૂબ જ અભિમાની અને જિદ્દી હતી. વાતચીતમાંથી ઝઘડો શરૂ થયો. બંને બકરીઓએ પોતાના માથા નીચા કર્યા અને એકબીજાને શીંગડા ભરાવીને લડવા લાગી.

પુલ સાંકડો હતો અને નીચે નદીનું પાણી ખૂબ ઊંડું હતું. લડતા-લડતા બંનેનો પગ લપસ્યો અને જોતજોતામાં બંને બકરીઓ નદીના વહેતા પાણીમાં પડી ગઈ. જો તેમણે થોડી સમજદારી વાપરી હોત, તો બંને બચી શકી હોત.

આ જ વાર્તાનો બીજો ભાગ (સમજદાર બકરીઓ):

થોડા દિવસો પછી, ફરીથી તે જ પુલ પર બીજી બે બકરીઓ સામસામે આવી ગઈ. પણ આ બકરીઓ સમજદાર હતી.

જ્યારે તેઓ વચ્ચે મળી, ત્યારે એક બકરી બોલી, "બહેન, આ પુલ બહુ સાંકડો છે. જો આપણે લડીશું તો બંને પાણીમાં પડીશું. એક કામ કરીએ..."

તે સમજદાર બકરી પુલ પર બેસી ગઈ. બીજી બકરી ખૂબ જ સાવચેતીથી તેની ઉપરથી ચાલીને સામે પાર નીકળી ગઈ. ત્યારબાદ બેઠેલી બકરી ઊભી થઈને પોતાનો રસ્તો કાપી ગઈ. બંને સુખરૂપ પોતાના ઘરે પહોંચી ગઈ.

બોધ (Moral):
"જિદ અને અભિમાન હંમેશા નુકસાન કરાવે છે, જ્યારે સમજદારી અને નમ્રતા મુસીબતનો ઉકેલ લાવે છે."

આ વાર્તા પંચતંત્રની પ્રખ્યાત વાર્તાઓમાંથી એક છે, જે આપણને શીખવે છે કે શક્તિશાળી દુશ્મનને હરાવવા માટે હંમેશા શારીરિક બળની જરૂર નથી હોતી, ક્યારેક ચતુરાઈ સૌથી મોટું શસ્ત્ર સાબિત થાય છે.

20. વાર્તાનું નામ: ચતુર કાગડો અને સાપ

ચતુર કાગડો અને સાપ

એક વિશાળ વડનું ઝાડ હતું. તેના પર એક કાગડો અને કાગડી માળો બાંધીને સુખેથી રહેતા હતા. પરંતુ તે જ ઝાડના થડમાં એક મોટું બખોલ (બખોલ) હતું, જેમાં એક ઝેરી કાળો સાપ રહેતો હતો.

જ્યારે પણ કાગડી માળામાં ઈંડા મૂકતી, ત્યારે કાગડો અને કાગડી ખાવાની શોધમાં બહાર જાય એટલે પેલો સાપ તક જોઈને ઝાડ પર ચડી જતો અને કાગડીના ઈંડા ખાઈ જતો. જ્યારે કાગડો-કાગડી પાછા આવતા ત્યારે ખાલી માળો જોઈને ખૂબ દુઃખી થતા.

કાગડાએ વિચાર્યું, "આ સાપ તો બહુ દુષ્ટ છે. આપણે તેને સીધી રીતે હરાવી શકીએ તેમ નથી, કારણ કે તે આપણા કરતા ઘણો વધારે શક્તિશાળી છે. મારે કોઈ યુક્તિ (Idea) વિચારવી પડશે."

એક દિવસ કાગડો ઉડતો-ઉડતો નજીકના રાજ્યના રાજમહેલ પાસે પહોંચ્યો. ત્યાં તેણે જોયું કે રાજકુમારી સરોવરમાં સ્નાન કરી રહી હતી. તેણે પોતાના કિંમતી ઘરેણાં કિનારે પથ્થર પર મૂક્યા હતા.

કાગડાને તરત જ એક ઉપાય સૂઝ્યો. તે ઝડપથી નીચે ઉતર્યો અને પોતાની ચાંચમાં રાજકુમારીનો એક કિંમતી હીરાજડિત હાર ઉપાડીને ઉડવા લાગ્યો. રાજકુમારીના સૈનિકોએ આ જોયું અને તેઓ લાકડીઓ લઈને કાગડાની પાછળ દોડ્યા.

કાગડો જાણીજોઈને ધીમે-ધીમે ઉડ્યો જેથી સૈનિકો તેની પાછળ આવી શકે. તે પોતાના વડના ઝાડ પાસે પહોંચ્યો અને હારને સીધો પેલા સાપની બખોલમાં નાખી દીધો. પછી તે ઝાડની ઉપરની ડાળી પર જઈને બેસી ગયો.

સૈનિકો ત્યાં પહોંચ્યા. તેમણે જોયું કે હાર સાપની બખોલમાં પડ્યો છે. જેવો એક સૈનિક હાર લેવા માટે લાકડી નાખવા ગયો, કે તરત જ અંદરથી ફૂંફાડા મારતો કાળો સાપ બહાર આવ્યો. સૈનિકો ડરી ગયા પણ હાર લેવા માટે તેમણે લાકડીઓ મારીને સાપને પતાવી દીધો.

સૈનિકો હાર લઈને રાજમહેલ પાછા ગયા. કાગડો અને કાગડી આ બધું જોઈ રહ્યા હતા. હવે સાપનો ભય હંમેશા માટે દૂર થઈ ગયો હતો. તેઓ ફરીથી પોતાના માળામાં સુખેથી રહેવા લાગ્યા.

બોધ (Moral):
"બુદ્ધિથી જે કામ થઈ શકે, તે શક્તિથી થતું નથી." (જો દુશ્મન આપણા કરતા વધુ શક્તિશાળી હોય, તો હિંમત હાર્યા વગર બુદ્ધિનો ઉપયોગ કરીને તેને પરાજિત કરી શકાય છે.)

ભાગ 3

આ વાર્તા એવા લોકો માટે એક ચેતવણી છે જેઓ પોતે જે નથી, તે હોવાનો ડોળ કરે છે.

21. વાર્તાનું નામ: ગધેડો અને સિંહનું ચામડું

ગધેડો અને સિંહનું ચામડું

એક ગામમાં એક ધોબી હતો. તેની પાસે એક ગધેડો હતો. ધોબી ખૂબ ગરીબ હતો, તેથી તે ગધેડાને પૂરતું ખાવાનું આપી શકતો નહોતો. બિચારો ગધેડો દિવસભર કામ કરતો અને ભૂખ્યો રહેવાને કારણે સાવ દુબળો-પાતળો થઈ ગયો હતો.

એક દિવસ ધોબીને જંગલમાંથી એક મરેલા સિંહનું ચામડું મળ્યું. ધોબીને એક યુક્તિ સૂઝી. તેણે વિચાર્યું, "જો હું આ ચામડું મારા ગધેડા પર ઓઢાડી દઉં, તો લોકો તેને સિંહ સમજીને ડરશે અને કોઈ તેને ખેતરમાં ચરતા રોકશે નહીં."

રાત પડી એટલે ધોબીએ ગધેડાને સિંહનું ચામડું પહેરાવ્યું અને પડોશીના લહેરાતા ખેતરમાં ચરવા માટે છોડી દીધો. ખેતરના રખેવાળે દૂરથી જોયું તો તેને લાગ્યું કે ખેતરમાં સાચે જ કોઈ સિંહ ઘૂસી આવ્યો છે! તે ડરના માર્યા ભાગી ગયો.

ગધેડાને તો મજા પડી ગઈ. તે આખી રાત ધરાઈને લીલોતરી ખાતો અને સવારે ધોબી તેને પાછો ઘરે લઈ આવતો. હવે તો ગધેડો તાજો-માજો થઈ ગયો હતો. ગામના લોકો પણ સિંહના ડરથી તે બાજુ જતા નહોતા.

એક રાત્રે, ગધેડો હંમેશની જેમ ખેતરમાં ચરી રહ્યો હતો. તે જ સમયે બાજુના ખેતરમાંથી બીજા કેટલાક ગધેડાઓના ભૂંકવાનો (હોંચી-હોંચી કરવાનો) અવાજ આવ્યો.

પોતાની જાતિના ગધેડાનો અવાજ સાંભળીને આ 'નકલી સિંહ' બનેલો ગધેડો પોતાનું અસલી રૂપ ભૂલી ગયો. ઉત્સાહમાં આવીને તેણે પણ મોઢું ફાડીને જોરજોરથી ભૂંકવાનું શરૂ કરી દીધું.

ગામલોકો અને રખેવાળ, જેઓ અત્યાર સુધી ડરતા હતા, તેઓ અવાજ સાંભળીને સમજી ગયા કે આ સિંહ નથી, પણ સિંહના ચામડામાં છુપાયેલો ગધેડો છે! ગામના લોકો લાકડીઓ લઈને દોડી આવ્યા અને નકલી સિંહ બનેલા ગધેડાને બરાબરનો મેથીપાક ચખાડ્યો. ગધેડો માંડ-માંડ જીવ બચાવીને ભાગ્યો.

બોધ (Moral):
"ખોટો દેખાવ લાંબો સમય ટકતો નથી." (ગમે તેટલો મોટો દેખાવ કરો, પણ જેવું તમે બોલશો કે વર્તશો, તમારી અસલિયત બહાર આવી જ જશે. સાદગી અને સત્યમાં જ ભલાઈ છે.)

આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે પોતાની ક્ષમતા પર ખોટું અભિમાન કરવું ક્યારેક જીવનું જોખમ પણ ઉભું કરી શકે છે.

22. વાર્તાનું નામ: હંસ અને કાગડો

હંસ અને કાગડો

એક વિશાળ દરિયાકિનારે એક મોટું ઝાડ હતું, જેના પર એક કાગડો રહેતો હતો. આ કાગડો ખૂબ જ અભિમાની હતો. તે માનતો હતો કે તે દુનિયાનો સૌથી ઝડપી અને શ્રેષ્ઠ ઉડનાર પક્ષી છે. તે બીજા પક્ષીઓની મજાક ઉડાવતો અને પોતાની ઉડવાની શક્તિના વખાણ કરતો.

એક દિવસ હંસોનું એક ટોળું ત્યાંથી પસાર થઈ રહ્યું હતું. તેઓ લાંબી મુસાફરી કરીને આવ્યા હતા એટલે દરિયાકિનારે આરામ કરવા રોકાયા. કાગડાએ હંસોને જોયા અને તેને ફરી મસ્તી સૂઝી. તે એક હંસ પાસે ગયો અને બોલ્યો, "અરે ઓ હંસ! તને તો ફક્ત એક જ રીતે ઉડતા આવડે છે. શું તું મારી જેમ હવામાં કલાબાજી કરી શકે છે? મારી પાસે તો ઉડવાની ૫૦ અલગ-અલગ રીતો છે!"

શાંત હંસે જવાબ આપ્યો, "ભાઈ, હું તો એક સામાન્ય પક્ષી છું અને મને તો બસ આ એક જ રીતે ઉડતા આવડે છે."

પરંતુ અભિમાની કાગડાએ હંસને પડકાર આપ્યો (Challenge કરી), "જો તારામાં હિંમત હોય તો મારી સાથે દરિયાની ઉપર ઉડવાની શરત લગાવ. જોઈએ કોણ જીતે છે!" હંસ નમ્રતાથી તૈયાર થયો.

બંનેએ દરિયા પર ઉડવાનું શરૂ કર્યું. શરૂઆતમાં કાગડાએ હવામાં જાત-જાતની ગુલાંટો મારી અને ઝડપથી ઉડીને હંસને પાછળ પાડી દીધો. તે હંસને ચીડવવા લાગ્યો, "જોયું? તું તો બહુ ધીમો છે!"

પરંતુ જેમ-જેમ તેઓ દરિયાની વચ્ચે પહોંચ્યા, જમીન દેખાતી બંધ થઈ ગઈ. કાગડો હવે થાકવા લાગ્યો હતો. તેની બધી જ 'કલાબાજીઓ' બંધ થઈ ગઈ અને તેની પાંખો ભારે થવા લાગી. આજુબાજુ ક્યાંય બેસવા માટે ઝાડ કે પથ્થર નહોતો. જો તે અટકે, તો સીધો દરિયાના ઊંડા પાણીમાં પડે તેમ હતો.

હંસ તો પોતાની એકધારી મધ્યમ ગતિએ શાંતિથી ઉડી રહ્યો હતો. તેણે જોયું કે કાગડો હવે ડૂબવાની તૈયારીમાં છે. તેની ચાંચ પાણીને અડવા લાગી હતી. હંસે પૂછ્યું, "કેમ કાગડાભાઈ! આ કઈ નવી જાતની ઉડવાની રીત છે?"

કાગડો હાંફતા-હાંફતા બોલ્યો, "મિત્ર, મને માફ કર! મારી પાસે કોઈ રીત નથી. હું થાકી ગયો છું અને જો તું મને નહીં બચાવે તો હું દરિયામાં ડૂબી જઈશ."

દયાવાન હંસે કાગડાને પોતાની પીઠ પર બેસાડ્યો અને તેને સુરક્ષિત રીતે પાછો કિનારે લઈ આવ્યો. તે દિવસથી કાગડાએ અભિમાન કરવાનું છોડી દીધું.

બોધ (Moral):
"ગર્વનું ઘર હંમેશા ખાલી હોય છે." (પોતાની શક્તિનો ક્યારેય દેખાવો ન કરવો જોઈએ અને બીજાને ક્યારેય પોતાનાથી ઉતરતા ન સમજવા જોઈએ.)

આ વાર્તા ખૂબ જ પ્રેરણાદાયી છે, જે આપણને શીખવે છે કે મુશ્કેલ સમયમાં પણ જો આપણે પ્રયત્ન કરવાનું ચાલુ રાખીએ, તો ચમત્કાર ચોક્કસ થાય છે.

23. વાર્તાનું નામ: બે દેડકા અને દૂધનું તપેલું

બે દેડકા અને દૂધનું તપેલું

એક મોટું રસોડું હતું. ત્યાં ટેબલ પર દૂધથી ભરેલું એક મોટું તપેલું રાખેલું હતું. રમતા-રમતા બે દેડકા અચાનક તે તપેલામાં પડી ગયા. તપેલું અડધું દૂધથી ભરેલું હતું અને તેની કિનારીઓ ખૂબ જ લપસણી હતી.

બંને દેડકાઓએ બહાર નીકળવા માટે કૂદકા મારવાનું શરૂ કર્યું, પણ તેઓ વારંવાર લપસીને દૂધમાં જ પડતા હતા.

થોડીવાર પછી, પહેલો દેડકો હિંમત હારી ગયો. તેણે વિચાર્યું, "હવે અહીંથી બહાર નીકળવું અશક્ય છે. હું ખૂબ થાકી ગયો છું અને ગમે તેટલા પ્રયત્ન કરીશ તો પણ ડૂબી જ જઈશ." તેણે હાથ-પગ હલાવવાનું બંધ કરી દીધું અને તે દૂધમાં ડૂબીને મરી ગયો.

પરંતુ, બીજો દેડકો હિંમત હાર્યો નહીં. તેણે વિચાર્યું, "જ્યાં સુધી મારામાં જીવ છે, ત્યાં સુધી હું લડવાનું છોડીશ નહીં. ભલે ગમે તે થાય, હું મારા હાથ-પગ હલાવવાનું ચાલુ રાખીશ."

તે બીજો દેડકો સતત દૂધમાં પોતાના પગ હલાવતો રહ્યો અને જોરજોરથી તરતો રહ્યો. તેના સતત પગ હલાવવાને કારણે દૂધ વલોવાવા લાગ્યું. ધીમે-ધીમે દૂધમાંથી માખણ બનવા લાગ્યું અને માખણનો એક મોટો થર દૂધની ઉપર જામી ગયો.

પેલા દેડકાએ જોયું કે હવે તેની પાસે એક નક્કર આધાર છે. તે માખણના થર પર ચડી ગયો અને ત્યાંથી એક મોટો કુદકો મારીને તપેલાની બહાર નીકળી ગયો. તેણે પોતાની ધીરજ અને મહેનતથી પોતાનો જીવ બચાવી લીધો.

બોધ (Moral):
"આશા અને પરિશ્રમ ક્યારેય નિષ્ફળ જતા નથી." (ગમે તેવી વિકટ પરિસ્થિતિમાં પણ હિંમત હાર્યા વગર પ્રયત્ન ચાલુ રાખવો જોઈએ. છેલ્લી ઘડી સુધીની મહેનત જ સફળતા અપાવે છે.)

આ વાર્તા આપણને સમજાવે છે કે લાલચ માત્ર નુકસાન જ કરે છે અને ક્યારેક તો જીવ પણ જોખમમાં મૂકી શકે છે.

24. વાર્તાનું નામ: લોભી શિયાળ

લોભી શિયાળ

એક મોટું જંગલ હતું. તેમાં એક ખૂબ જ લોભી શિયાળ રહેતું હતું. એક દિવસ તે શિયાળને ખૂબ ભૂખ લાગી હતી, તેથી તે ખોરાકની શોધમાં આમ-તેમ ભટકી રહ્યું હતું.

ફરતા-ફરતા તેની નજર એક ઝાડ નીચે પડેલા એક મોટા નગારા પર પડી. કોઈ શિકારી ત્યાં રમીને નગારું ભૂલી ગયો હતો. અચાનક પવન ફૂંકાયો અને ઝાડની એક સૂકી ડાળી નગારા પર અથડાઈ, જેનાથી મોટો અવાજ આવ્યો— "ઢમ્મ... ઢમ્મ!"

શિયાળ તો પહેલા ડરી ગયું, પણ પછી તેને વિચાર આવ્યો, "આ નગારું તો દેખાવમાં બહુ મોટું અને જાડું છે! જો આનો અવાજ આટલો મોટો છે, તો અંદરથી તો આ માંસ અને ચરબીથી ભરેલું હશે. આજે તો મજા પડી જશે!"

લાલચમાં આવીને શિયાળે નગારા પર હુમલો કર્યો. તેણે પોતાના તીક્ષ્ણ દાંત અને નખથી નગારાના મજબૂત ચામડાને ફાડી નાખ્યું. ઘણી મહેનત પછી જ્યારે નગારું ફાટ્યું અને શિયાળ તેની અંદર ઘૂસ્યું, ત્યારે તે હેરાન રહી ગયું. નગારું તો અંદરથી સાવ પોલું (ખાલી) હતું! ત્યાં ખાવા માટે માંસનો એક ટુકડો પણ નહોતો.

શિયાળ નિરાશ થઈ ગયું. તેની મહેનત પણ ગઈ અને ભૂખ પણ ન સંતોષાઈ. પરંતુ લોભી શિયાળે હજુ પણ હિંમત ન હારી. તેણે આગળ જવાનું નક્કી કર્યું. રસ્તામાં તેને એક શિકારીએ મારેલું મરેલું જંગલી ભૂંડ દેખાયું.

શિયાળે વિચાર્યું, "આ ભૂંડનું માંસ તો હું પછી ખાઈશ, અત્યારે પહેલા આ શિકારીના ધનુષની જે દોરી (જે પ્રાણીના આંતરડામાંથી બનેલી હતી) છે તેને તોડીને ખાઈ લઉં." જેવું શિયાળે ધનુષની ખેંચાયેલી દોરીને બટકું ભર્યું, કે તરત જ ધનુષ છૂટ્યું અને તેનું તીક્ષ્ણ લાકડું શિયાળના ગળામાં વાગ્યું. શિયાળ ત્યાં જ મરી ગયું.

બોધ (Moral):
"અતિ લોભ એ પાપનું મૂળ છે." (વધારે પડતી લાલચ અને ઉતાવળમાં કરેલું કામ હંમેશા નુકસાનકારક હોય છે. જે મળે તેમાં સંતોષ માનવો જોઈએ.)

આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે આપણો સંગાથ (સોબત) આપણા સ્વભાવ અને ભવિષ્ય પર કેટલી ઊંડી અસર કરે છે.

25. વાર્તાનું નામ: બે પક્ષીઓ અને સંગાથની અસર

બે પક્ષીઓ અને સંગાથની અસર

એક વિશાળ ઝાડ પર એક પક્ષીનો માળો હતો, જેમાં બે નાના બચ્ચાં રહેતા હતા. એક દિવસ જંગલમાં ભયાનક વાવાઝોડું આવ્યું. પવન એટલો તેજ હતો કે બંને બચ્ચાં માળામાંથી ઉડીને અલગ-અલગ દિશામાં ફંગોળાઈ ગયા.

નસીબજોગે બંને બચ્ચાં બચી ગયા, પણ તેઓ અલગ જગ્યાએ પહોંચ્યા:
પહેલું બચ્ચું એક ગુફા પાસે પડ્યું, જ્યાં લુચ્ચા લૂંટારાઓ રહેતા હતા.
બીજું બચ્ચું એક શાંત આશ્રમ પાસે પડ્યું, જ્યાં ઋષિ-મુનિઓ રહેતા હતા.

સમય પસાર થયો અને બંને બચ્ચાં મોટાં પક્ષી બની ગયા. એક દિવસ તે રાજ્યનો રાજા શિકાર કરતાં કરતાં રસ્તો ભૂલી ગયો અને તે ગુફા પાસે પહોંચ્યો જ્યાં લૂંટારાઓ રહેતા હતા.

જેવો રાજા ગુફા પાસે બેઠો, તેણે ઝાડ પરથી પક્ષીનો અવાજ સાંભળ્યો, "પકડો! પકડો! આને લૂંટી લો! તેની પાસે કિંમતી ઘરેણાં અને ઘોડો છે! જલ્દી કરો, નહીં તો તે ભાગી જશે!" રાજા ગભરાઈ ગયો અને તરત જ ત્યાંથી ઘોડો દોડાવીને ભાગ્યો.

થોડે દૂર ગયા પછી રાજા એક આશ્રમ પાસે પહોંચ્યો. ત્યાં પણ ઝાડ પર એવું જ દેખાતું એક પક્ષી બેઠું હતું. પણ આ વખતે પક્ષીએ મીઠા અવાજમાં કહ્યું, "પધારો મહારાજ! આ પવિત્ર આશ્રમમાં તમારું સ્વાગત છે. અંદર જઈને વિશ્રામ કરો, ઠંડું પાણી પીઓ અને ઋષિજીની પ્રતીક્ષા કરો."

રાજા નવાઈ પામી ગયો. તેણે પક્ષીને પૂછ્યું, "મેં હમણાં જ તારા જેવું જ એક બીજું પક્ષી જોયું, પણ તે તો બહુ જ ખરાબ બોલતું હતું. તમે બંને આટલા અલગ કેમ છો?"

પક્ષીએ નમ્રતાથી જવાબ આપ્યો, "મહારાજ, તે મારો ભાઈ છે. પણ તે લૂંટારાઓની સાથે રહે છે, એટલે તે તેમની જ ભાષા શીખ્યો છે. હું અહીં ઋષિઓના સંગાથમાં રહું છું, એટલે હું તેમની જેમ મીઠું બોલતા શીખ્યો છું. માણસ જેવી સોબત રાખે, તેવો જ તે બને છે."

બોધ (Moral):
"સોબત તેવી અસર." (આપણે જેવા લોકો સાથે રહીએ છીએ, તેવા જ ગુણો આપણામાં આવે છે. હંમેશા સારા અને સંસ્કારી લોકોની મિત્રતા રાખવી જોઈએ.)

અહીં એક ખૂબ જ સુંદર અને બુદ્ધિચાતુર્યથી ભરેલી વાર્તા છે, જે આપણને સમજાવે છે કે મુસીબતના સમયે ગભરાવાને બદલે શાંતિથી વિચારવું જોઈએ.

26. વાર્તાનું નામ: ન્યાયી ન્યાયાધીશ અને તેલનો વેપારી

ન્યાયી ન્યાયાધીશ અને તેલનો વેપારી

એક નગરમાં બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે ભારે ઝઘડો થયો. એક હતો તેલનો વેપારી અને બીજો હતો કચોરી વેચનાર. ઝઘડો એક સોનાના સિક્કા માટે હતો.

તેલનો વેપારી કહેતો હતો, "આ સિક્કો મારો છે, મેં તેને મારા ગલ્લામાં મૂક્યો હતો." જ્યારે કચોરી વેચનાર કહેતો હતો, "ના સાહેબ, આ સિક્કો મારો છે, ગ્રાહકે મને કચોરીના બદલામાં આપ્યો છે."

લોકો તેમને નગરના ચતુર ન્યાયાધીશ પાસે લઈ ગયા. ન્યાયાધીશે બંનેની વાત સાંભળી, પણ સિક્કો કોનો છે તે નક્કી કરવું મુશ્કેલ હતું કારણ કે સિક્કા પર કોઈનું નામ નહોતું.

ન્યાયાધીશે થોડીવાર વિચાર કર્યો અને પછી પોતાના સેવકને કહ્યું, "એક વાટકામાં ગરમ પાણી ભરીને લાવો."

સેવક ગરમ પાણી ભરેલો વાટકો લાવ્યો. ન્યાયાધીશે પેલો સોનાનો સિક્કો તે પાણીમાં નાખ્યો. થોડી જ વારમાં પાણીની સપાટી પર તેલના ટીપાં તરવા લાગ્યા.

ન્યાયાધીશ હસ્યા અને બોલ્યા, "આ સિક્કો તેલના વેપારીનો જ છે!"

કચોરી વેચનાર ગભરાઈ ગયો અને પૂછ્યું, "તમે આ કેવી રીતે નક્કી કર્યું?"

ન્યાયાધીશે સમજાવ્યું, "તેલનો વેપારી આખો દિવસ તેલનું કામ કરે છે, તેથી તેના હાથ હંમેશા તેલવાળા હોય છે. જ્યારે તેણે સિક્કો પકડ્યો હશે, ત્યારે તેના હાથનું તેલ સિક્કા પર લાગ્યું હશે. જેવું મેં સિક્કો ગરમ પાણીમાં નાખ્યો, તે તેલ છૂટું પડીને ઉપર તરવા લાગ્યું. જો આ સિક્કો તારો હોત, તો તેના પર કચોરીનો લોટ કે મસાલો હોત, તેલ નહીં."

કચોરી વેચનારે પોતાની ભૂલ કબૂલી અને ન્યાયાધીશે તેને સજા કરી, જ્યારે વેપારીને તેનો સિક્કો પાછો મળ્યો.

બોધ (Moral):
"સત્ય ગમે તેટલું છુપાયેલું હોય, બુદ્ધિચાતુર્યથી તેને શોધી શકાય છે." (ચોરી કે જૂઠું બોલનાર ગમે તેટલી કોશિશ કરે, પણ સત્ય હંમેશા બહાર આવે જ છે.)

આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે વધુ પડતી કંજૂસી અને લાલચમાં માણસ ઘણીવાર પોતાનું જે છે તે પણ ગુમાવી બેસે છે.

27. વાર્તાનું નામ: કંજૂસ વેપારી અને સોનાની મહોરો

કંજૂસ વેપારી અને સોનાની મહોરો

એક નગરમાં એક ખૂબ જ ધનવાન પણ તેટલો જ કંજૂસ વેપારી રહેતો હતો. તેની પાસે પુષ્કળ સંપત્તિ હતી, છતાં તે કોઈને એક રૂપિયો પણ આપતો નહોતો અને પોતાની પાછળ પણ ખર્ચ કરવામાં બહુ કંજૂસી કરતો.

એક દિવસ વેપારીની સોનાની ૧૦૦ મહોરો ભરેલી થેલી ક્યાંક ખોવાઈ ગઈ. વેપારી તો રડવા જેવો થઈ ગયો. તેણે આખા નગરમાં ઢંઢેરો પીટાવ્યો કે, "જે કોઈને મારી મહોરોની થેલી મળશે અને મને પાછી આપશે, તેને હું ઈનામ તરીકે ૧૦ સોનાની મહોરો આપીશ."

થોડા દિવસ પછી, એક ગરીબ અને પ્રામાણિક ખેડૂત વેપારી પાસે આવ્યો. તેણે કહ્યું, "શેઠ, મને રસ્તામાંથી તમારી આ થેલી મળી છે. આ લો તમારી ૧૦૦ સોનાની મહોરો."

વેપારીએ મહોરો ગણી, તો તે પૂરેપૂરી ૧૦૦ જ હતી. પણ હવે વેપારીની કંજૂસ અને લુચ્ચી બુદ્ધિ જાગી. તેને થયું કે મારે આ ખેડૂતને વગર કામની ૧૦ મહોરો આપવી પડશે. ઈનામ ન આપવું પડે તે માટે તેણે ખેડૂત પર ખોટો આરોપ મૂકતા કહ્યું, "અરે લુચ્ચા! આ થેલીમાં તો ૧૧૦ મહોરો હતી, તેં અગાઉથી જ ૧૦ મહોરો કાઢી લીધી છે અને હવે ઈનામ માંગે છે? ચાલ, અહીંથી નીકળી જા!"

બિચારો ખેડૂત ખૂબ દુઃખી થયો. તે ન્યાય માટે નગરના કાઝી (ન્યાયાધીશ) પાસે ગયો. કાઝી ખૂબ ચતુર હતા. તેમણે વેપારી અને ખેડૂત બંનેને બોલાવ્યા. કાઝી સમજી ગયા કે વેપારી જૂઠું બોલી રહ્યો છે.

કાઝીએ વેપારીને પૂછ્યું, "તમારી થેલીમાં કેટલી મહોરો હતી?" વેપારીએ કહ્યું, "સાહેબ, ૧૧૦ મહોરો હતી." કાઝીએ ખેડૂતને પૂછ્યું, "તને કેટલી મળી હતી?" ખેડૂતે કહ્યું, "સાહેબ, મને તો આ ૧૦૦ મહોરો જ મળી હતી."

કાઝીએ તરત જ ચુકાદો આપ્યો, "વેપારી સાહેબ, તમારી થેલીમાં તો ૧૧૦ મહોરો હતી, પણ આ ખેડૂતને જે થેલી મળી છે તેમાં તો માત્ર ૧૦૦ જ છે. એનો અર્થ એ કે આ થેલી તમારી નથી! આ થેલી કોઈ બીજાની લાગે છે. જ્યાં સુધી તેનો અસલી માલિક ન મળે ત્યાં સુધી આ ૧૦૦ મહોરો ખેડૂત પાસે રહેશે."

વેપારી તો સ્તબ્ધ થઈ ગયો! તેની ૧૦૦ મહોરો પણ ગઈ અને જે ૧૦ આપવાની હતી તે લાલચમાં તેને બધું જ ગુમાવવું પડ્યું.

બોધ (Moral):
"લાલચ બૂરી બલા છે અને પ્રામાણિકતાનો અંતે વિજય થાય છે." (જે લોકો બીજાનું હક છીનવવાની કોશિશ કરે છે, તેઓ પોતાનું પણ ગુમાવે છે.)

આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે કેટલીકવાર મૌન રહેવું એ જ સૌથી મોટી સમજદારી હોય છે અને વગર વિચારે બોલવું જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.

28. વાર્તાનું નામ: હંસ અને મૂર્ખ કાચબો

હંસ અને મૂર્ખ કાચબો

એક સુંદર સરોવર હતું. તેમાં કંબુગ્રીવ નામનો એક કાચબો રહેતો હતો. તે જ સરોવરના કિનારે સંકટ અને વિકટ નામના બે હંસ પણ રહેતા હતા. કાચબો અને હંસો વચ્ચે ગાઢ મિત્રતા હતી. તેઓ કલાકો સુધી વાતો કરતા, પણ આ કાચબાને એક ખરાબ આદત હતી—તેને બહુ બોલ-બોલ કરવાની આદત હતી.

એક વર્ષે તે પ્રદેશમાં ભયંકર દુષ્કાળ પડ્યો. સરોવરનું પાણી ધીમે-ધીમે સુકાવા લાગ્યું. હંસોને ચિંતા થઈ. તેમણે કાચબાને કહ્યું, "મિત્ર, આ સરોવર સુકાઈ રહ્યું છે. જો આપણે અહીં રહીશું તો મરી જઈશું. અમે એક એવું સરોવર જોયું છે જે ક્યારેય સુકાતું નથી, પણ ત્યાં પહોંચવું તારા માટે મુશ્કેલ છે કારણ કે તું ઉડી શકતો નથી."

કાચબાએ એક ઉપાય સૂચવ્યો, "તમે એક લાકડી લાવો. તેના બંને છેડા તમે તમારી ચાંચમાં પકડજો અને હું વચ્ચેથી તે લાકડીને મોઢાથી પકડી લઈશ. આ રીતે તમે ઉડશો તો હું પણ તમારી સાથે બીજા સરોવરે પહોંચી જઈશ."

હંસોએ ચેતવણી આપી, "યુક્તિ તો સારી છે, પણ યાદ રાખજે, ઉડતી વખતે તારે તારું મોઢું બિલકુલ ખોલવાનું નથી. જો તું બોલીશ તો તું નીચે પડી જઈશ." કાચબાએ વચન આપ્યું કે તે કંઈ જ બોલશે નહીં.

હંસોએ લાકડી પકડી અને કાચબાને લઈને આકાશમાં ઉડ્યા. રસ્તામાં એક ગામ આવ્યું. ગામના લોકોએ આ દ્રશ્ય જોયું અને આશ્ચર્યથી બૂમો પાડવા લાગ્યા, "જુઓ! જુઓ! હંસો કાચબાને કેવી રીતે લઈ જાય છે!"

લોકોનો ઘોંઘાટ સાંભળીને કાચબાથી રહેવાયું નહીં. તેને થયું કે હું લોકોને કંઈક જવાબ આપું. જેવું તેણે બોલવા માટે મોઢું ખોલ્યું કે, "તમે લોકો કેમ બૂમો પાડો છો..." તેવું કહેતા જ તેના મોઢામાંથી લાકડી છૂટી ગઈ.

કાચબો ઊંચા આકાશમાંથી સીધો નીચે પથ્થર પર પડ્યો અને ત્યાં જ તેના પ્રાણ નીકળી ગયા. હંસો બિચારા જોતા જ રહી ગયા.

બોધ (Moral):
"વણમાગી સલાહ આપવી કે અસ્થાને બોલવું હંમેશા વિનાશ નોંતરે છે." (યોગ્ય સમયે મૌન રહેવું એ જ બુદ્ધિમાની છે. જે માણસ પોતાના મિત્રોની શિખામણ નથી માનતો અને વગર વિચારે બોલે છે, તેનું પતન નિશ્ચિત છે.) આ વાર્તા આપણને સંયમ રાખતા શીખવે છે.

આ વાર્તા એક એવા માણસની છે જે મહેનત કરવાને બદલે માત્ર કલ્પનાઓમાં રાચે છે. આજે પણ જ્યારે કોઈ હવામાં કિલ્લા બાંધે, ત્યારે લોકો તેને 'શેખચલ્લી' કહે છે.

29. વાર્તાનું નામ: શેખચલ્લીના સપના

શેખચલ્લીના સપના

એક દિવસ શેખચલ્લી રસ્તા પરથી પસાર થઈ રહ્યો હતો. તેની પાસે ખાવા માટે પણ પૈસા નહોતા. રસ્તામાં તેને એક વેપારી મળ્યો, જેની પાસે ઈંડાથી ભરેલી એક ટોપલી હતી.

વેપારીએ શેખચલ્લીને કહ્યું, "ભાઈ, જો તું આ ઈંડાની ટોપલી મારા ઘરે પહોંચાડી દે, તો હું તને ઈનામમાં બે સિક્કા આપીશ." શેખચલ્લી તો ખુશ થઈ ગયો અને ટોપલી માથા પર મૂકીને ચાલવા લાગ્યો.

ચાલતા-ચાલતા શેખચલ્લી સપના જોવા લાગ્યો: "અત્યારે મને બે સિક્કા મળશે. એ સિક્કામાંથી હું થોડા વધુ ઈંડા ખરીદીશ. એ ઈંડામાંથી ઘણા બધા મરઘાં-મરઘી થશે. પછી હું મરઘીઓનું ફાર્મ ખોલીશ."

તેના સપના આગળ વધ્યા: "મરઘીઓ વેચીને મારી પાસે ખૂબ પૈસા આવશે. પછી હું ઘણી બધી ગાયો અને ભેંસો ખરીદીશ. દૂધ વેચીને હું લખપતિ બની જઈશ. પછી હું એક મોટો મહેલ જેવું ઘર બનાવીશ અને સુંદર રાજકુમારી સાથે લગ્ન કરીશ."

સપનામાં તે એટલો ખોવાઈ ગયો કે તેને આજુબાજુનું કંઈ ભાન ન રહ્યું: "પછી મારે ત્યાં બાળકો થશે. મારા બાળકો જ્યારે મને હેરાન કરશે, ત્યારે હું ગુસ્સામાં આવીને કહીશ— ચાલ, દૂર હટ!"

જેવું શેખચલ્લીએ સપનામાં 'દૂર હટ' કહેવા માટે પોતાનો હાથ ઝાટક્યો, કે તરત જ માથા પર રહેલી ઈંડાની ટોપલી નીચે પડી ગઈ! બધા જ ઈંડા ફૂટી ગયા.

વેપારી દોડતો આવ્યો અને બોલ્યો, "અરે મૂર્ખ! તેં મારા બધા ઈંડા ફોડી નાખ્યા, હવે હું બરબાદ થઈ ગયો!" શેખચલ્લી રડતા-રડતા બોલ્યો, "અરે શેઠ, તમારા તો ઈંડા જ ફૂટ્યા છે, પણ મારા તો મહેલ, ગાયો-ભેંસો, પત્ની અને બાળકો... બધું જ નાશ પામ્યું!"

વેપારી માથું કૂટવા લાગ્યો કે આ કેવો અજીબ માણસ છે!

બોધ (Moral):
"માત્ર સપના જોવાથી કંઈ મળતું નથી, સફળતા માટે મહેનત કરવી પડે છે." (હવામાં કિલ્લા બાંધવાને બદલે જમીન પર રહીને કામ કરવું જોઈએ.)

આ વાર્તા ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે અને તે આપણને શીખવે છે કે આપણે ગમે તેટલો પ્રયત્ન કરીએ, પણ દુનિયાના બધા જ લોકોને ક્યારેય ખુશ કરી શકાતા નથી.

30. વાર્તાનું નામ: માણસ, છોકરો અને ગધેડો

માણસ, છોકરો અને ગધેડો

એકવાર એક પિતા અને તેનો નાનો પુત્ર તેમના ગધેડાને વેચવા માટે બજાર તરફ જઈ રહ્યા હતા. તેઓ ગધેડાની બાજુમાં ચાલી રહ્યા હતા.

થોડે દૂર ગયા એટલે રસ્તામાં કેટલાક લોકો મળ્યા. તેઓ હસીને બોલ્યા, "જુઓ તો ખરા, આ કેવા મૂર્ખ લોકો છે! તેમની પાસે ગધેડો છે છતાં બંને પગપાળા ચાલે છે. ઓછામાં ઓછું એક જણ તો ઉપર બેસી શકે ને?"

પિતાને વાત સાચી લાગી, એટલે તેમણે છોકરાને ગધેડા પર બેસાડ્યો અને પોતે બાજુમાં ચાલવા લાગ્યા.

થોડા આગળ ગયા એટલે ગામની કેટલીક સ્ત્રીઓ મળી. તેઓ ગણગણાટ કરવા લાગી, "આજકાલના છોકરાઓ કેવા આળસુ થઈ ગયા છે! બિચારો વૃદ્ધ પિતા ચાલી રહ્યો છે અને આ જુવાન છોકરો આરામથી ગધેડા પર બેઠો છે."

આ સાંભળીને છોકરો નીચે ઉતરી ગયો અને તેણે પિતાને ગધેડા પર બેસાડ્યા.

થોડી વાર પછી બીજા કેટલાક લોકો મળ્યા. તેમણે કટાક્ષ કર્યો, "કેવો સ્વાર્થી પિતા છે! પોતે બેઠો છે અને નાના બાળકને થકવી રહ્યો છે. આના કરતા તો બંને જણે બેસી જવું જોઈએ."

પિતાએ વિચાર્યું કે આ વાત પણ સાચી છે, એટલે તેમણે પુત્રને પણ પોતાની પાછળ બેસાડી દીધો. હવે બંને ગધેડા પર સવાર હતા.

આગળ જતાં પ્રાણીપ્રેમીઓનું એક ટોળું મળ્યું. તેઓ ગુસ્સે થઈને બોલ્યા, "તમે કેવા નિર્દય છો! આ નાનકડા ગધેડા પર બે-બે જણનો ભાર નાખ્યો છે? બિચારો ગધેડો તો વજનથી મરી જશે. આના કરતા તો તમારે ગધેડાને ઊંચકી લેવો જોઈએ!"

પિતા અને પુત્ર મૂંઝવણમાં મુકાઈ ગયા. તેમણે એક લાકડી લીધી, ગધેડાના પગ બાંધ્યા અને ગધેડાને ઉંધો લટકાવીને ખભા પર ઊંચકી લીધો.

જ્યારે તેઓ નદી પરના પુલ પરથી પસાર થઈ રહ્યા હતા, ત્યારે આ અજીબ દ્રશ્ય જોઈને આખું ગામ હસવા લાગ્યું. લોકોના દેકારાથી ગધેડો ગભરાઈ ગયો અને તેણે જોરથી લાત મારી. લાકડી છૂટી ગઈ અને ગધેડો નદીમાં પડી ગયો અને તણાઈ ગયો.

પિતા અને પુત્ર બંને દુઃખી થઈને ખાલી હાથે ઘરે પાછા ફર્યા. તેમને સમજાયું કે બધાની વાતો માનવામાં તેમણે પોતાનો ગધેડો પણ ગુમાવ્યો.

બોધ (Moral):
"જો તમે બધાને ખુશ કરવા જશો, તો તમે કોઈને પણ ખુશ કરી શકશો નહીં અને અંતે તમારું જ નુકસાન થશે." (દુનિયાનું કામ કહેવાનું છે, પણ આપણે આપણી બુદ્ધિનો ઉપયોગ કરીને જે યોગ્ય લાગે તે જ કરવું જોઈએ.)

ભાગ 4

અહીં એક ખૂબ જ સુંદર અને મજાની વાર્તા છે જે આપણને શીખવે છે કે સાચી સુંદરતા બાહ્ય દેખાવમાં નહીં, પણ કામમાં હોય છે.

31. વાર્તાનું નામ: હરણ અને તેના સુંદર શિંગડા

હરણ અને તેના સુંદર શિંગડા

એક ખૂબ જ સુંદર જંગલ હતું. ત્યાં એક હરણ રહેતું હતું. એક દિવસ તે નદીએ પાણી પીવા ગયું. નદીનું પાણી કાચ જેવું ચોખ્ખું હતું. જ્યારે હરણ પાણી પીવા માટે નીચું નમ્યું, ત્યારે તેને પાણીમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ (પડછાયો) દેખાયું.

તેણે પોતાના માથા પર રહેલા વળાંકવાળા અને મજબૂત શિંગડા જોયા. તે મનમાં ને મનમાં મલકાવા લાગ્યું અને વિચારવા લાગ્યું, "વાહ! મારા શિંગડા કેટલા સુંદર અને રુઆબદાર છે! હું આખા જંગલમાં સૌથી દેખાવડું પ્રાણી છું." તેને પોતાના શિંગડા પર ખૂબ જ ગર્વ થયો.

પરંતુ, જેવી તેની નજર પાણીમાં પોતાના પગ પર પડી, તે ઉદાસ થઈ ગયું. તેણે વિચાર્યું, "અરેરે! મારા પગ કેટલા પાતળા અને કદરૂપા છે. કુદરતે મને આટલા સુંદર શિંગડા આપ્યા પણ પગ સાવ ખરાબ આપ્યા." તે પોતાના પગને જોઈને શરમાવા લાગ્યું.

બરાબર તે જ સમયે, હરણને દૂરથી શિકારી કૂતરાઓના ભસવાનો અવાજ સંભળાયો. હરણ ગભરાઈ ગયું અને જીવ બચાવવા માટે ત્યાંથી ભાગ્યું.

જે પાતળા પગને તે 'કદરૂપા' માનતું હતું, તે જ પગની મદદથી તે ખૂબ જ ઝડપથી દોડવા લાગ્યું. તે શિકારી કૂતરાઓથી ઘણું દૂર નીકળી ગયું. રસ્તામાં એક ગીચ ઝાડી આવી. હરણ તેમાંથી પસાર થવા ગયું, પણ અચાનક તેના સુંદર શિંગડા ઝાડીના વેલાઓમાં ફસાઈ ગયા.

હરણ ખૂબ મથામણ કરવા લાગ્યું, પણ શિંગડા છૂટતા નહોતા. શિકારી કૂતરાઓ હવે નજીક આવી રહ્યા હતા. હરણે છેલ્લી ઘડીએ પૂરી તાકાત લગાવી અને પોતાના શિંગડા ઝાડીમાંથી છોડાવ્યા અને ફરીથી પાતળા પગની મદદથી દોડીને જંગલમાં છુપાઈ ગયું.

ત્યારે હરણને સમજાયું, "જે શિંગડા પર મને ગર્વ હતો, તે જ આજે મારા મોતનું કારણ બનત. અને જે પગને હું કદરૂપા માનતું હતું, તે જ પગે આજે મારો જીવ બચાવ્યો છે."

બોધ (Moral):
"બાહ્ય સુંદરતા કરતાં ગુણ અને ઉપયોગીતા વધારે મહત્વના છે." (દરેક વસ્તુની કિંમત તેના દેખાવથી નહીં, પણ તેના કામથી કરવી જોઈએ.)

આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે જ્યાં સુધી આપણે સંપીને રહીએ છીએ ત્યાં સુધી કોઈ આપણું નુકસાન કરી શકતું નથી, પણ જેવો વિખવાદ થાય કે તરત જ મુસીબત આવી પડે છે.

32. વાર્તાનું નામ: ચાર ગાયો અને સિંહ

ચાર ગાયો અને સિંહ

એક મોટું અને હરિયાળું જંગલ હતું. આ જંગલમાં ચાર ગાયો રહેતી હતી. આ ચારેય ગાયો વચ્ચે પાક્કી મિત્રતા હતી. તેઓ જ્યાં પણ જાય, સાથે જ જાય. સાથે જ ચરવા જાય અને સાથે જ નદીએ પાણી પીવા જાય.

તે જ જંગલમાં એક ભૂખ્યો સિંહ રહેતો હતો. સિંહ આ ગાયોને જોઈને તેના મોઢામાં પાણી આવી જતું, પણ તે જ્યારે પણ શિકાર કરવા જતો ત્યારે જોતો કે ચારેય ગાયો એકબીજાની અડીને ઉભી રહી જતી. જો સિંહ એક બાજુથી હુમલો કરે, તો બીજી ગાયો તેને પોતાના અણીદાર શીંગડા બતાવતી. ચારેય ગાયોની એકતાને કારણે સિંહ તેમનો શિકાર કરી શકતો નહોતો.

સિંહ સમજી ગયો કે "જ્યાં સુધી આ ચારેય સાથે છે, ત્યાં સુધી હું તેમને હરાવી શકીશ નહીં."

એક દિવસ સિંહે એક યુક્તિ વિચારી. તેણે ગાયો વચ્ચે ઝઘડો અને ગેરસમજ કરાવી દીધી. તેણે છૂપી રીતે એક ગાયને જઈને કહ્યું કે બીજી ગાયો તારા વિશે ખરાબ બોલે છે. આવી જ રીતે તેણે બધી ગાયોના કાન ભંભેર્યા.

ધીમે-ધીમે ગાયો વચ્ચે અવિશ્વાસ વધી ગયો. એક દિવસ વાત એટલી વધી ગઈ કે ચારેય ગાયો લડી પડી અને નક્કી કર્યું કે હવે આપણે સાથે નહીં રહીએ. ચારેય ગાયો જંગલના અલગ-અલગ ખૂણે એકલી-એકલી ચરવા લાગી.

સિંહ આ જ તકની રાહ જોતો હતો. જેવી એક ગાય એકલી પડી, સિંહે તેના પર હુમલો કર્યો અને તેને મારી નાખી. બીજા દિવસે તેણે બીજી ગાયનો શિકાર કર્યો. આમ કરતાં-કરતાં સિંહે ચારેય ગાયોને એકપછી એક ખાઈ લીધી.

જો ગાયો સંપીને રહી હોત, તો સિંહ તેમનું કાંઈ બગાડી શક્યો ન હોત.

બોધ (Moral):
"સંપ ત્યાં જંપ અને એકતામાં બળ છે." (જ્યાં સુધી આપણે એક થઈને રહીએ છીએ, ત્યાં સુધી આપણે સુરક્ષિત છીએ. ફૂટ પડતા જ વિનાશ નક્કી છે.)

અહીં એક ખૂબ જ રમુજી અને બુદ્ધિચાતુર્યથી ભરેલી નવી વાર્તા છે.

33. વાર્તાનું નામ: નસીબદાર લાલચુ અને પથ્થરનો સૂપ

નસીબદાર લાલચુ અને પથ્થરનો સૂપ

એકવાર એક મુસાફર ચાલતો-ચાલતો એક અજાણ્યા ગામમાં પહોંચ્યો. તે ખૂબ જ ભૂખ્યો હતો, પણ તેની પાસે એક પણ રૂપિયો નહોતો. તેણે ગામના એક લોભી માણસનું ઘર ખખડાવ્યું અને ખાવાનું માંગ્યું.

લોભી માણસે કહ્યું, "મારી પાસે તો ખાવા માટે કાંઈ જ નથી, ભાઈ! તું બીજે ક્યાંક જા."

મુસાફર સમજી ગયો કે આ માણસ પાસે બધું જ છે પણ તે આપવા નથી માંગતો. તેણે હસીને કહ્યું, "અરે કાંઈ વાંધો નહીં શેઠ! મારી પાસે એક ચમત્કારી પથ્થર છે. હું તેનાથી 'પથ્થરનો સૂપ' બનાવીશ. જો તમે મને એક તપેલું પાણી અને થોડો દેવતા (અગ્નિ) આપો, તો હું આખા ગામને ખવડાવી શકું તેવો સ્વાદિષ્ટ સૂપ બનાવી આપીશ."

લોભી માણસને નવાઈ લાગી અને લાલચ પણ જાગી. તેણે તપેલું અને પાણી આપ્યું. મુસાફરે પાણી ઉકાળ્યું અને તેમાં રસ્તા પરથી ઉપાડેલો એક સાદો પથ્થર નાખ્યો.

થોડીવાર પછી મુસાફરે પાણી ચાખ્યું અને બોલ્યો, "વાહ! સ્વાદ તો બહુ સરસ છે, પણ જો થોડું મીઠું અને મરચું હોય તો આ રાજાના ભોજન જેવું બની જાય!" લાલચુ શેઠ દોડીને અંદરથી મસાલા લઈ આવ્યા.

મુસાફરે ફરી ચાખ્યું અને કહ્યું, "જો થોડા બટાકા અને ડુંગળી હોય તો આમાં ચાર ચાંદ લાગી જાય!" શેઠે તરત જ શાકભાજી લાવી આપ્યા.

આમ કરતાં-કરતાં મુસાફરે શેઠ પાસેથી ઘી, દાળ અને મસાલા બધું જ મંગાવી લીધું. થોડી વારમાં એક મસ્ત સુગંધિત અને પૌષ્ટિક સૂપ તૈયાર થઈ ગયો!

મુસાફરે શેઠને પણ સૂપ પીવડાવ્યો. શેઠ તો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને બોલ્યા, "વાહ! આ પથ્થર તો ખરેખર ચમત્કારી છે, કેવો સ્વાદિષ્ટ સૂપ બનાવ્યો!" મુસાફર મનમાં હસ્યો અને પેટ ભરીને સૂપ પીને આગળ નીકળી ગયો. પથ્થર તો એવો ને એવો જ હતો, પણ મુસાફરે પોતાની ચતુરાઈથી લાલચુ માણસ પાસેથી સ્વાદિષ્ટ ભોજન મેળવી લીધું.

બોધ (Moral):
"બુદ્ધિનો ઉપયોગ કરીને ગમે તેવી મુશ્કેલ સ્થિતિમાંથી રસ્તો કાઢી શકાય છે."

આ વાર્તા મિત્રતાના સાચા અર્થ અને મુસીબતના સમયે કોનો ભરોસો કરવો તે વિશે ખૂબ જ સારો પાઠ શીખવે છે.

34. વાર્તાનું નામ: રીંછ અને બે મિત્રો

રીંછ અને બે મિત્રો

એક ગામમાં રામ અને શ્યામ નામના બે મિત્રો રહેતા હતા. એક દિવસ બંને કોઈ કામ માટે શહેર જવા નીકળ્યા. રસ્તામાં એક મોટું અને ઘટાદાર જંગલ આવતું હતું.

જંગલમાંથી પસાર થતી વખતે બંને વાતો કરતા હતા કે, "આપણે ગમે તેવી મુસીબત આવે, પણ એકબીજાનો સાથ ક્યારેય છોડીશું નહીં. આપણે સાચા મિત્રો છીએ."

હજી તો તેઓ જંગલની વચ્ચે પહોંચ્યા જ હતા, ત્યાં અચાનક સામેથી એક વિશાળ અને ભયાનક રીંછ આવતું દેખાયું. રીંછને જોઈને બંને મિત્રો ગભરાઈ ગયા.

શ્યામ ઘણો હોશિયાર હતો અને તેને ઝાડ પર ચડતા આવડતું હતું. તેણે પોતાના મિત્ર રામનો વિચાર કર્યા વગર ફટાફટ દોડીને નજીકના એક ઝાડ પર ચડી ગયો.

બીજી તરફ, રામને ઝાડ પર ચડતા આવડતું નહોતું. તેણે શ્યામને મદદ માટે બૂમ પાડી, પણ શ્યામે ડરના માર્યા મદદ કરવાની સાફ ના પાડી દીધી. રામે સાંભળ્યું હતું કે રીંછ ક્યારેય મરેલા માણસને ખાતું નથી.

રામ તરત જ જમીન પર સૂઈ ગયો અને પોતાનો શ્વાસ રોકી લીધો, જાણે કે તે મરી ગયો હોય! રીંછ રામ પાસે આવ્યું, તેના શરીરને સૂંઘ્યું અને તેના કાન પાસે જઈને જોરથી ફૂંફાડો માર્યો. રામ બિલકુલ હલ્યો નહીં. રીંછને લાગ્યું કે આ માણસ મરી ગયો છે, એટલે તે શાંતિથી જંગલમાં પાછું જતું રહ્યું.

રીંછ ગયા પછી શ્યામ ઝાડ પરથી નીચે ઉતરી આવ્યો. તેણે હસતા-હસતા રામને પૂછ્યું, "દોસ્ત, રીંછ તારા કાનમાં શું કહી ગયું?"

રામે ગંભીરતાથી જવાબ આપ્યો, "રીંછે મારા કાનમાં કહ્યું કે, જે મિત્ર મુસીબતના સમયે પોતાનો સ્વાર્થ જુએ અને તને એકલો છોડી દે, તેવા મિત્રનો ક્યારેય ભરોસો ન કરવો."

શ્યામ શરમાઈ ગયો અને તેને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ.

બોધ (Moral):
"મુસીબતના સમયે જે કામ આવે, તે જ સાચો મિત્ર." (મિત્રતાની કસોટી સુખમાં નહીં, પણ દુઃખના સમયે જ થાય છે.)

ચાલો, હું તમને એક સાવ નવી અને મજાની વાર્તા કહું જે બુદ્ધિચાતુર્ય અને સમજદારી પર આધારિત છે.

35. વાર્તાનું નામ: ચતુર ન્યાયાધીશ અને ચોરાયેલું ખેતર

ચતુર ન્યાયાધીશ અને ચોરાયેલું ખેતર

એક નગરમાં બે પાડોશીઓ રહેતા હતા. એકનું નામ ભોળો અને બીજાનું નામ કપટી. ભોળો ખૂબ જ સીધો-સાદો હતો, જ્યારે કપટી હંમેશા બીજાને છેતરવાની ફિરાકમાં રહેતો.

એકવાર કપટીએ ભોળા પાસેથી તેનું ખેતર ખરીદ્યું. સોદો નક્કી થયો અને પૈસાની લેવડ-દેવડ પણ થઈ ગઈ. બીજા દિવસે જ્યારે ભોળો ખેતરમાંથી પાણી લેવા માટે કુવા પાસે ગયો, ત્યારે કપટીએ તેને રોક્યો.

કપટીએ કહ્યું, "જો ભાઈ, મેં તારી પાસેથી ખેતર ખરીદ્યું છે, એટલે હવે આ ખેતર અને કુવો મારા છે. તું આ કુવામાંથી પાણી કાઢી શકે નહીં!"

ભોળો મુંઝાઈ ગયો. તેણે કહ્યું, "પણ ભાઈ, મેં તને ખેતર વેચ્યું છે, કુવાનું પાણી નહીં. પાણી પર તો મારો હક છે ને?"

વાત વધી ગઈ અને બંને બિરબલ (અથવા નગરના ચતુર ન્યાયાધીશ) પાસે પહોંચ્યા. બિરબલે કપટીની વાત સાંભળી. કપટીએ કહ્યું, "સાહેબ, મેં આખું ખેતર ખરીદ્યું છે, તો હવે બધું જ મારું છે."

બિરબલ હસ્યા અને બોલ્યા, "બરાબર છે. તેં ખેતર ખરીદ્યું છે, એટલે ખેતર હવે તારું જ છે. પણ તેં પાણી ખરીદ્યું નથી, તો ભોળાનું પાણી તારા કુવામાં શું કરે છે?"

કપટી તો આ સાંભળીને હેરાન થઈ ગયો! બિરબલે આગળ કહ્યું, "જો પાણી ભોળાનું હોય અને તે તારા કુવામાં હોય, તો કાં તો તારે ભોળાને તેનું પાણી વાપરવા દેવું પડશે, અથવા તારા કુવામાં પાણી રાખવા બદલ તારે ભોળાને ભાડું આપવું પડશે!"

કપટી પોતાની જ જાળમાં ફસાઈ ગયો. તેણે તરત જ માફી માંગી અને ભોળાને પાણી વાપરવાની છૂટ આપી દીધી.

બોધ (Moral):
"જેવા સાથે તેવા." (લુચ્ચાઈ કરનારને તેની જ ભાષામાં જવાબ આપવો પડે છે. સત્ય અને ન્યાય હંમેશા જીતે છે.)

આ વાર્તા નેતૃત્વ, પરોપકાર અને સાચી સમજદારીનો સુંદર પાઠ શીખવે છે.

36. વાર્તાનું નામ: સાચો વારસદાર અને જાદુઈ બીજ

સાચો વારસદાર અને જાદુઈ બીજ

એક સમયે એક પ્રતાપી રાજા હતો. રાજા હવે વૃદ્ધ થયો હતો અને તેને કોઈ સંતાન નહોતું. તેને ચિંતા હતી કે તેના પછી આટલા મોટા રાજ્યનો સાચો વારસદાર કોણ બનશે?

રાજાએ નક્કી કર્યું કે તે નગરમાંથી સૌથી પ્રામાણિક અને લાયક યુવાનની પસંદગી કરશે. તેણે રાજ્યના બધા જ યુવાનોને રાજમહેલમાં બોલાવ્યા. રાજાએ દરેક યુવાનને એક-એક બીજ આપ્યું અને કહ્યું:

"આ બીજ લઈને ઘરે જાવ, તેને કુંડામાં વાવો, તેને પાણી પાજો અને બરાબર એક વર્ષ પછી તમે ઉગાડેલા છોડ સાથે અહીં પાછા આવજો. જેનો છોડ સૌથી સુંદર હશે, તેને હું મારો વારસદાર જાહેર કરીશ."

એક વર્ષ વીતી ગયું. બધા યુવાનો રાજમહેલના મેદાનમાં ભેગા થયા. દરેકના હાથમાં સુંદર અને રંગબેરંગી ફૂલોવાળા છોડ હતા. કોઈની પાસે મોટો ગુલાબ હતો, તો કોઈની પાસે સુંદર તુલસી. આખા મેદાનમાં હરિયાળી છવાયેલી હતી.

પરંતુ, તે ભીડમાં સોમિલ નામનો એક યુવાન ખૂણામાં ઉભો હતો. તેના હાથમાં રહેલું કુંડું સાવ ખાલી હતું. તેમાં એક પણ પાંદડું ઉગ્યું નહોતું. આજુબાજુના લોકો તેની મજાક ઉડાવતા હતા, "અરે સોમિલ, તને તો એક છોડ ઉગાડતા પણ ના આવડ્યું?" સોમિલ ખૂબ જ શરમાઈ રહ્યો હતો અને દુઃખી હતો.

રાજા મેદાનમાં આવ્યા અને બધાના છોડ તપાસવા લાગ્યા. અંતે, તેઓ સોમિલ પાસે પહોંચ્યા. રાજાએ પૂછ્યું, "બેટા, તારું કુંડું કેમ ખાલી છે?"

સોમિલે માથું નીચું રાખીને કહ્યું, "મહારાજ, મેં આખું વર્ષ આ બીજની ખૂબ સેવા કરી, રોજ પાણી આપ્યું અને સૂર્યપ્રકાશમાં રાખ્યું, પણ તેમાંથી અંકુર જ ના ફૂટ્યો. મને માફ કરજો."

રાજાએ સ્મિત કર્યું અને સોમિલનો હાથ પકડીને સિંહાસન પાસે લઈ ગયા. રાજાએ જાહેરાત કરી, "આ સોમિલ જ મારા રાજ્યનો નવો રાજા અને સાચો વારસદાર છે!"

બધા નવાઈ પામી ગયા! રાજાએ સમજાવ્યું, "ગયા વર્ષે મેં તમને જે બીજ આપ્યા હતા, તે બધા ઉકાળેલા (Boiled) હતા. ઉકાળેલા બીજમાંથી ક્યારેય છોડ ઉગી શકે નહીં. તમે બધાએ જ્યારે જોયું કે છોડ નથી ઉગતો, ત્યારે તમે બીજ બદલી નાખ્યા અને બીજા છોડ લઈ આવ્યા. માત્ર સોમિલ જ એવો હતો જેણે નિષ્ફળતા છતાં પ્રામાણિકતા રાખી અને તે જ બીજ રાખ્યું જે મેં આપ્યું હતું."

રાજાને તેનો પ્રામાણિક વારસદાર મળી ગયો હતો.

બોધ (Moral):
"પ્રામાણિકતા એ જ શ્રેષ્ઠ નીતિ છે." (સફળતા મેળવવા માટે જૂઠનો આશરો લેવા કરતાં, સત્ય સાથેની નિષ્ફળતા વધારે માનનીય છે. સાચો નેતા હંમેશા સત્યના પાયા પર ટકેલો હોય છે.)

આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે ક્યારેક શક્તિ કરતાં યુક્તિ અને અનુભવ વધુ કામ આવે છે.

37. વાર્તાનું નામ: ઉંદરની સલાહ અને બિલાડીનો ઘંટ

ઉંદરની સલાહ અને બિલાડીનો ઘંટ

એક મોટું અનાજનું ગોદામ હતું. ત્યાં ઘણા બધા ઉંદરો રહેતા હતા. તેઓ આખો દિવસ મજા કરતા અને અનાજ ખાતા. પણ તેમની એક મોટી મુસીબત હતી—એક મોટી કાળી બિલાડી!

આ બિલાડી ખૂબ જ લુચ્ચી હતી. તે એટલી શાંતિથી પગલાં ભરતી કે કોઈને ખબર જ ના પડે કે તે ક્યારે આવી. તે અચાનક તરાપ મારતી અને રોજ એક-બે ઉંદરને પકડી લેતી. ઉંદરો ફફડી રહ્યા હતા.

એક દિવસ બધા ઉંદરોએ ભેગા મળીને એક સભા (મીટિંગ) બોલાવી. બધાએ વિચાર્યું કે આ બિલાડીથી બચવા માટે કંઈક તો કરવું જ પડશે.

એક યુવાન ઉંદર ઊભો થયો અને ગર્વથી બોલ્યો, "મારી પાસે એક જબરદસ્ત આઈડિયા છે! જો આપણે બિલાડીના ગળામાં એક ઘંટ બાંધી દઈએ, તો તે જ્યારે પણ ચાલશે ત્યારે 'ટણ ટણ' અવાજ આવશે. અવાજ સાંભળીને આપણે બધા દરમાં છુપાઈ જઈશું!"

બધા ઉંદરો ખુશ થઈ ગયા અને તાળીઓ પાડવા લાગ્યા. તેમને લાગ્યું કે હવે તેઓ સુરક્ષિત છે.

ત્યાં જ ખૂણામાં બેઠેલો એક ઘરડો અને અનુભવી ઉંદર ઊભો થયો. તેણે શાંતિથી પૂછ્યું, "તમારી સલાહ તો બહુ સરસ છે અને જો ઘંટ બંધાઈ જાય તો આપણી મુસીબતનો અંત આવી જાય. પણ મારો એક નાનકડો સવાલ છે..."

બધા ઉંદરો એકસાથે બોલ્યા, "શું સવાલ છે?"

ઘરડા ઉંદરે પૂછ્યું, "પણ બિલાડીના ગળામાં ઘંટ બાંધશે કોણ?"

આ સાંભળતા જ આખી સભામાં સન્નાટો છવાઈ ગયો. જે યુવાન ઉંદર મોટી-મોટી વાતો કરતો હતો, તે પણ ચૂપ થઈ ગયો. બિલાડી પાસે જવું એટલે સીધું મોતને આમંત્રણ આપવું! બધા સમજી ગયા કે અમલમાં મૂકી ન શકાય તેવી સલાહનો કોઈ અર્થ નથી.

બોધ (Moral):
"બોલવું સહેલું છે, પણ કરવું અઘરું છે." (કોઈપણ યોજના બનાવતી વખતે તે કેટલી વ્યવહારુ (Practical) છે તેનો વિચાર કરવો જોઈએ. માત્ર મોટી વાતો કરવાથી પરિણામ મળતું નથી.)

આ વાર્તા એવા સમયની છે જ્યારે લોકોએ અરીસો જોયો નહોતો. આ એક ખૂબ જ રમુજી વાર્તા છે જે ગેરસમજને કારણે ઊભા થતા રમુજ પર આધારિત છે.

38. વાર્તાનું નામ: અરીસો અને અજાણ્યું ગામ

અરીસો અને અજાણ્યું ગામ

ઘણા વર્ષો પહેલાંની વાત છે, એક નાનકડા ગામમાં કોઈએ ક્યારેય અરીસો જોયો નહોતો. તે ગામનો એક માણસ કામ અર્થે દૂરના શહેરમાં ગયો. ત્યાં રસ્તા પર તેને ચળકતી એક વસ્તુ પડી મળેલી જોઈ. તે એક નાનકડો અરીસો હતો.

જેવો તે માણસે અરીસો હાથમાં લીધો અને તેમાં જોયું, તે તો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો! તેને અરીસામાં પોતાનો ચહેરો દેખાયો, પણ તેને લાગ્યું કે આ તો તેના સ્વર્ગસ્થ પિતાનો ફોટો છે. તે ભાવુક થઈ ગયો અને બોલ્યો, "અરે પિતાજી! તમે અહીં ક્યાંથી? તમે તો બહુ જ સુંદર લાગો છો."

તેણે વિચાર્યું કે જો હું આ ફોટો ઘરે લઈ જઈશ, તો મારી પત્ની મને વઢશે કે આ શું નકામી વસ્તુ લાવ્યા છો. એટલે તેણે તે અરીસો છુપાવીને ઘરે લાવ્યો અને અનાજ ભરવાની કોઠીમાં સંતાડી દીધો. તે રોજ છાનોમાનો કોઠી પાસે જતો, અરીસો કાઢતો અને પિતાજીના દર્શન કરીને રડતો.

તેની પત્નીને શંકા ગઈ કે, "મારો પતિ રોજ કોઠી પાસે જઈને શું કરે છે?" એક દિવસ જ્યારે પતિ ખેતરે ગયો, ત્યારે પત્નીએ કોઠીમાં તપાસ કરી. તેને પેલો અરીસો મળ્યો. જેવો તેણે અરીસામાં જોયું, તે તો ગુસ્સાથી લાલચોળ થઈ ગઈ!

તેણે અરીસામાં પોતાનો જ ચહેરો જોયો, પણ તેને લાગ્યું કે તેના પતિએ બીજી સ્ત્રી સાથે લગ્ન કરી લીધા છે અને તે આ સ્ત્રીનો ફોટો છુપાવીને રાખે છે. તે જોરજોરથી રડવા લાગી અને પાડોશીઓને ભેગા કર્યા. "જુઓ, મારો પતિ આ બીજી કદરૂપી સ્ત્રીને ઘરે લાવ્યો છે!"

તેની સાસુ આવી. સાસુએ અરીસો લીધો. સાસુને અરીસામાં પોતાનો વૃદ્ધ ચહેરો દેખાયો. તેણે પત્નીને કહ્યું, "અરે વહુ, તું ખોટું ચિંતા કરે છે. આ તો કોઈ બીજી સ્ત્રી નથી, આ તો એક ઘરડી ડોશી છે!"

આમ, આખા ઘરમાં અરીસાને લઈને મોટો ઝઘડો થયો. ગામના સરપંચને બોલાવવામાં આવ્યા. સરપંચે અરીસો હાથમાં લીધો, પોતાનો ગંભીર ચહેરો જોયો અને બોલ્યા, "તમે બધા શાંત થઈ જાવ. આ કોઈ સ્ત્રી કે પુરુષ નથી, આ તો ગામના નવા પોલીસ ઈન્સ્પેક્ટર લાગે છે!"

અંતે જ્યારે શહેરથી એક સમજદાર માણસ આવ્યો, ત્યારે તેણે બધાને સમજાવ્યું કે આ કોઈ માણસ નથી, પણ આ એક કાચ છે જેમાં આપણું પોતાનું જ મોઢું દેખાય છે. બધા ખડખડાટ હસી પડ્યા!

બોધ (Moral):
"અજ્ઞાનતા હંમેશા ભ્રમ અને ઝઘડા પેદા કરે છે." (પૂરેપૂરી જાણકારી વગર કોઈ પણ વાત પર ગુસ્સે થવું કે શંકા કરવી મૂર્ખામી છે.)

આ વાર્તા એકતા અને ચતુરાઈનો સુંદર સમન્વય છે, જે સમજાવે છે કે જ્યારે આપણે સમૂહમાં કામ કરીએ છીએ, ત્યારે અશક્ય કામ પણ શક્ય બની જાય છે.

39. વાર્તાનું નામ: ચતુર કાબરો અને દહીંની બરણી

ચતુર કાબરો અને દહીંની બરણી

એક ગામમાં એક દૂધવાળો રહેતો હતો. તે દરરોજ તાજું દહીં જમાવતો અને તેને માટીની મોટી બરણીમાં ભરીને બજારમાં વેચવા જતો.

એક દિવસ બપોરના સમયે દૂધવાળો થાકીને એક ઘટાદાર ઝાડ નીચે આરામ કરવા બેઠો. તેણે દહીંની બરણી પોતાની બાજુમાં મૂકી. બરણીનું મોઢું કપડાથી ઢાંકેલું હતું, પણ ગરમીને કારણે દહીંની મીઠી સુગંધ હવામાં ફેલાઈ રહી હતી.

તે ઝાડ પર કાબરોનું એક ટોળું રહેતું હતું. દહીંની સુગંધ આવતા જ બધી કાબરો નીચે ઉતરી આવી. તેઓ બરણીની આસપાસ ફરવા લાગી. બરણી ઊંડી હતી અને તેનું મોઢું સાંકડું હતું. એક કાબર જો અંદર જાય, તો તે બહાર નીકળી શકે તેમ નહોતી અને દૂધવાળો જાગી જાય તો પકડાઈ જવાનો ડર હતો.

બધી કાબરોએ ભેગા મળીને એક યુક્તિ વિચારી. એક કાબર ઉડીને નજીકના ખેતરમાંથી કાંકરા લઈ આવી અને બરણીમાં નાખ્યા. પણ કાંકરાથી દહીં ગંદુ થઈ જતું હતું અને ઉપર આવતું નહોતું.

ત્યારે એક મોટી અને ચતુર કાબરે સલાહ આપી: "આપણે દહીંની અંદર કંઈ નાખવાની જરૂર નથી. આપણે એકબીજાને મદદ કરવી જોઈએ."

તેણે એક યોજના બનાવી: બધી કાબરોએ એક હાર (Chain) બનાવી. એક કાબરે બરણીની કિનારી પકડી, બીજીએ તેના પગ પકડ્યા, અને ત્રીજીએ બીજીના પગ પકડ્યા. આ રીતે સૌથી નીચેની કાબર દહીં સુધી પહોંચી ગઈ. તેણે પોતાની ચાંચમાં દહીં લીધું અને ઉપરની કાબરોને આપ્યું. વારાફરતી બધી કાબરોએ આ રીતે પેટ ભરીને દહીં ખાધું.

જ્યારે દૂધવાળો જાગ્યો, ત્યારે તેણે જોયું કે બરણીનું કપડું થોડું હલેલું હતું અને અંદરનું દહીં ઓછું થઈ ગયું હતું. પણ તેણે આસપાસ જોયું તો કાબરો તો શાંતિથી ઝાડ પર બેસીને ગીતો ગાતી હતી! તેને ખબર જ ના પડી કે આ નાનકડી કાબરોએ આટલી ચતુરાઈ અને સંગઠનથી તેનું દહીં ચટ કરી દીધું હતું.

બોધ (Moral):
"ટીમવર્ક (સંગઠન) થી ગમે તેટલો મોટો પડકાર જીતી શકાય છે." (જ્યારે આપણે એકબીજાનો સાથ આપીએ છીએ, ત્યારે અઘરામાં અઘરું કામ પણ સરળતાથી પૂરું કરી શકાય છે.)

આ વાર્તા એવા લોકો માટે છે જેઓ ખોટી જીદ કરે છે અને નકામી દલીલોમાં પોતાનો સમય બગાડે છે.

40. વાર્તાનું નામ: ગધેડાનો ન્યાય

ગધેડાનો ન્યાય

એક જંગલમાં એક વાઘ અને એક ગધેડો વચ્ચે જોરદાર દલીલ ચાલી રહી હતી.

ગધેડો કહેતો હતો, "આ ઘાસ જુઓ, આ ઘાસ વાદળી (Blue) રંગનું છે!" વાઘે હસીને કહ્યું, "અરે મૂર્ખ! ઘાસ તો હંમેશા લીલું (Green) હોય છે. તારી આંખો તપાસાવ!"

પણ ગધેડો તો પોતાની વાત પર અડગ રહ્યો. તેણે જીદ પકડી, "ના, આ ઘાસ વાદળી જ છે અને હું સાચો છું." બંને વચ્ચે ઝઘડો વધ્યો, એટલે તેઓ ન્યાય માટે જંગલના રાજા સિંહ પાસે ગયા.

ગધેડાએ સિંહ સામે જઈને બૂમ પાડી, "મહારાજ! શું એ સાચું નથી કે ઘાસ વાદળી રંગનું હોય છે?" સિંહે શાંતિથી જોયું અને જવાબ આપ્યો, "હા, જો તને લાગતું હોય કે ઘાસ વાદળી છે, તો તારી વાત સાચી છે."

ગધેડો ખુશ થઈ ગયો અને બોલ્યો, "તો પછી આ વાઘને સજા કરો, કારણ કે તે કહે છે કે ઘાસ લીલું છે અને તે મને હેરાન કરે છે." સિંહે ગંભીર અવાજે જાહેર કર્યું, "વાઘને ત્રણ મહિનાના મૌનની સજા આપવામાં આવે છે. તે ત્રણ મહિના સુધી કાંઈ બોલી શકશે નહીં."

ગધેડો તો નાચતો-કૂદતો ત્યાંથી જતો રહ્યો. વાઘ ખૂબ જ દુઃખી અને હેરાન હતો. તેણે સિંહને પૂછ્યું, "મહારાજ, તમે તો જાણો જ છો કે ઘાસ લીલું જ છે, તો પછી મને સજા કેમ કરી?"

સિંહે બહુ સરસ જવાબ આપ્યો: "સજા તને ઘાસ કયા રંગનું છે તેના માટે નથી મળી. સજા તને એટલા માટે મળી છે કે તારા જેવો બહાદુર અને બુદ્ધિશાળી પ્રાણી એક મૂર્ખ ગધેડા સાથે દલીલ કરવામાં પોતાનો સમય બગાડી રહ્યો હતો અને પછી પાછો ન્યાય માટે મારી પાસે આવ્યો!"

વાઘને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ કે મૂર્ખ લોકો સાથે દલીલ કરવી એ જ સૌથી મોટી મૂર્ખામી છે.

બોધ (Moral):
"મૂર્ખાઓ સાથે દલીલ કરવી એ સમયનો બગાડ છે." (કેટલીકવાર શાંત રહીને આગળ વધી જવું એ જ શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિ છે, કારણ કે જે લોકો સત્ય સ્વીકારવા તૈયાર જ નથી, તેમને સમજાવવા અશક્ય છે.)

ભાગ 5

ચાલો, હું તમને એક એવી વાર્તા સંભળાવું જે આપણને શીખવે છે કે ઘણીવાર આપણે જે મુસીબતથી ડરતા હોઈએ છીએ, તે જ આપણને સફળતા સુધી પહોંચાડે છે.

41. વાર્તાનું નામ: ખેડૂત અને તેનો જૂનો કૂવો

ખેડૂત અને તેનો જૂનો કૂવો

એક ગામમાં એક ખેડૂત રહેતો હતો. તેની પાસે એક ઘરડો ગધેડો હતો જે ઘણા વર્ષોથી તેની સેવા કરતો હતો. એક દિવસ રમતા-રમતા આ ગધેડો ખેતરના એક જૂના અને સૂકા કૂવામાં પડી ગયો.

ગધેડો અંદરથી જોરજોરથી અવાજ કરવા લાગ્યો. ખેડૂત દોડી આવ્યો, પણ કૂવો ઘણો ઊંડો હતો. ખેડૂતે વિચાર્યું, "ગધેડો હવે ઘરડો થઈ ગયો છે અને આ કૂવો પણ સુકાઈ ગયો છે, તેને બહાર કાઢવો બહુ મોંઘો પડશે." તેણે ગામના લોકોને બોલાવ્યા અને નક્કી કર્યું કે કૂવો અને ગધેડો બંનેને માટી નાખીને દાટી દેવા.

લોકોએ પાવડા વડે કૂવામાં માટી નાખવાનું શરૂ કર્યું. ગધેડો સમજી ગયો કે તેની સાથે શું થઈ રહ્યું છે, તે પહેલાં તો ખૂબ રડ્યો. પણ થોડીવાર પછી તે શાંત થઈ ગયો.

જ્યારે પણ માટીનો એક પાવડો ગધેડાની પીઠ પર પડતો, ત્યારે તે એક અજીબ કામ કરતો. તે પોતાની પીઠ હલાવીને માટી નીચે પાડી દેતો અને તે માટી પર પગ મૂકીને એક ડગલું ઉપર ચડી જતો.

લોકો માટી નાખતા ગયા અને ગધેડો દરેક વખતે માટીને ખંખેરીને તેની ઉપર ચડતો ગયો. જોતજોતામાં, જે માટી તેને દાટવા માટે નાખવામાં આવી હતી, તે જ માટીને કારણે ગધેડો કૂવાની ઉપર સુધી પહોંચી ગયો અને કુદકો મારીને બહાર નીકળી ગયો! બધા લોકો આ જોઈને દંગ રહી ગયા.

બોધ (Moral):
"જીવનમાં આવતી મુસીબતોને ગભરાવાને બદલે તેને આગળ વધવાની સીડી બનાવો." (દુનિયા તમારા પર માટી નાખશે (ટીકા કરશે), પણ જો તમે તેને ખંખેરીને તેની ઉપર ચડવાનું શીખી જશો, તો તમે ગમે તેટલા ઊંડા ખાડામાંથી બહાર નીકળી શકશો.)

આ વાર્તા એકતાની શક્તિનો અદભૂત નમૂનો છે, જે આપણને શીખવે છે કે જ્યારે આખું જૂથ એક મન બનાવીને કામ કરે છે, ત્યારે મોટામાં મોટા સંકટને પણ હરાવી શકાય છે.

42. વાર્તાનું નામ: કબૂતરોનું ટોળું અને શિકારીની જાળ

કબૂતરોનું ટોળું અને શિકારીની જાળ

એક વિશાળ વડનું ઝાડ હતું. તેના પર કબૂતરોનું એક મોટું ટોળું રહેતું હતું. આ ટોળાના નેતા એક વૃદ્ધ અને ખૂબ જ અનુભવી કબૂતર હતા.

એક દિવસ સવારના સમયે કબૂતરોનું ટોળું ખોરાકની શોધમાં આકાશમાં ઉડી રહ્યું હતું. અચાનક તેમણે નીચે જમીન પર પુષ્કળ પ્રમાણમાં ચોખાના દાણા વેરાયેલા જોયા. બધા કબૂતરો ભૂખ્યા હતા, એટલે તેમને તરત જ નીચે ઉતરીને દાણા ચણવાનું મન થયું.

વૃદ્ધ કબૂતરે ચેતવણી આપી, "મિત્રો, આ નિર્જન જંગલમાં આટલા બધા ચોખા ક્યાંથી આવ્યા? મને આમાં કંઈક જોખમ લાગે છે. આપણે નીચે ન ઉતરવું જોઈએ."

પણ યુવાન કબૂતરો ખૂબ ભૂખ્યા હતા, તેમણે વૃદ્ધ કબૂતરની વાત માની નહીં અને નીચે ઉતરીને દાણા ચણવા લાગ્યા. જેવું તેઓએ ચણવાનું શરૂ કર્યું કે તરત જ તેમના પર એક મોટી જાળ આવી પડી! એક શિકારી નજીકની ઝાડીમાં છુપાઈને બેઠો હતો, તેણે આ જાળ બિછાવી હતી.

બધા કબૂતરો જાળમાં ફસાઈ ગયા. તેઓ ગભરાઈને પોતાની પાંખો ફફડાવવા લાગ્યા, પણ જાળમાંથી નીકળી શક્યા નહીં. શિકારીને પોતાની તરફ આવતો જોઈને કબૂતરો મોતને નજરે જોવા લાગ્યા.

ત્યારે વૃદ્ધ કબૂતરે હિંમત આપીને કહ્યું, "ગભરાશો નહીં! જો તમે અલગ-અલગ પ્રયત્ન કરશો તો મરી જશો. પણ જો તમે બધા એકસાથે મળીને જોર કરો અને જાળ લઈને જ ઉડી જાવ, તો આપણે બચી શકીએ તેમ છીએ."

બધા કબૂતરોએ 'એક... બે... ત્રણ!' કહીને પૂરી તાકાત લગાવી. શિકારી તો જોતો જ રહી ગયો, આખું કબૂતરોનું ટોળું જાળ સાથે આકાશમાં ઉડી ગયું! શિકારી તેમની પાછળ દોડ્યો પણ કબૂતરો તો ઊંચે ને ઊંચે ઉડતા ગયા.

થોડે દૂર ગયા પછી, તેઓ વૃદ્ધ કબૂતરના મિત્ર એવા ઉંદર પાસે પહોંચ્યા. ઉંદરે તેના તીક્ષ્ણ દાંત વડે જાળ કાપી નાખી અને બધા કબૂતરો આઝાદ થઈ ગયા.

બોધ (Moral):
"એકતામાં જ બળ છે." (જ્યારે આખું સમૂહ એક જ ઉદ્દેશ્ય માટે કામ કરે છે, ત્યારે અશક્ય કામ પણ શક્ય બને છે. શક્તિ કરતાં સંગઠન હંમેશા મોટું હોય છે.)

આ વાર્તા 'સોનાના ઈંડા આપતી મરઘી' જેવી જ છે, પણ તે આપણને ખૂબ જ ઊંડો પાઠ સમજાવે છે કે ઉતાવળિયો લોભ હંમેશા નુકસાન જ નોંતરે છે.

43. વાર્તાનું નામ: માણસ અને અજાયબ હંસ

માણસ અને અજાયબ હંસ

એક ગામમાં એક ગરીબ માણસ રહેતો હતો. એક દિવસ તેની દયા જોઈને એક દેવદૂતે તેને એક અજાયબ હંસ ભેટમાં આપ્યો. આ હંસ સામાન્ય નહોતો; તે દરરોજ સવારે એક સોનાનું ઈંડું આપતો હતો.

પેલા માણસની તો કિસ્મત જ ચમકી ગઈ! તે દરરોજ સવારે સોનાનું ઈંડું બજારમાં વેચવા જતો અને તેને પુષ્કળ પૈસા મળતા. ધીમે-ધીમે તે માણસ ગરીબીમાંથી ખૂબ જ ધનવાન બની ગયો. તેની પાસે મોટું ઘર, ગાડી અને નોકર-ચાકર બધું જ આવી ગયું.

પરંતુ, જેમ-જેમ તેની પાસે સંપત્તિ વધી, તેમ-તેમ તેનો લોભ પણ વધતો ગયો. તેને થયું કે, "આ હંસ રોજનું માત્ર એક જ ઈંડું આપે છે. મારે ધનવાન બનવા માટે બહુ રાહ જોવી પડે છે. આ હંસના પેટમાં તો સોનાના ઈંડાનો આખો ખજાનો હશે!"

તેણે એક લાલચુ વિચાર કર્યો: "જો હું આ હંસનું પેટ ચીરી નાખું, તો મને બધા જ ઈંડા એકસાથે મળી જશે અને હું રાતોરાત આખા વિશ્વનો સૌથી ધનિક માણસ બની જઈશ."

એક દિવસ, વગર વિચારે તેણે ધારદાર છરી લીધી અને હંસનું પેટ ચીરી નાખ્યું. પણ આ શું? હંસના પેટમાં તો લોહી અને માંસ સિવાય બીજું કંઈ જ નહોતું! ત્યાં કોઈ સોનાના ઈંડાનો ખજાનો નહોતો.

હંસ તો મરી ગયો. હવે પેલો માણસ રડવા લાગ્યો અને પસ્તાવા લાગ્યો, પણ હવે ઘણું મોડું થઈ ગયું હતું. તેને જે રોજ એક સોનાનું ઈંડું મળતું હતું, તે પણ તેના લોભને કારણે કાયમ માટે બંધ થઈ ગયું.

બોધ (Moral):
"અતિ લોભ એ પાપનું મૂળ છે." (જે માણસ પોતાની પાસે જે છે તેનાથી સંતોષ નથી માનતો અને બધું જ એકસાથે મેળવવાની લાલચ કરે છે, તે પોતાની પાસે જે છે તે પણ ગુમાવી બેસે છે.)

આ વાર્તા આપણને સમજાવે છે કે ક્યારેક બીજાની નકલ કરવી આપણને ભારે પડી શકે છે અને આપણી પાસે જે આવડત છે તેમાં જ સંતોષ માનવો જોઈએ.

44. વાર્તાનું નામ: નકલખોર વાંદરો અને લાકડાની ફાચર

નકલખોર વાંદરો અને લાકડાની ફાચર

એક જંગલના કિનારે મંદિરનું બાંધકામ ચાલી રહ્યું હતું. ત્યાં ઘણા બધા કઠિયારાઓ અને સુથારો કામ કરતા હતા. બપોરનો સમય થયો એટલે બધા કારીગરો જમવા માટે અને થોડો આરામ કરવા માટે દૂર ગયા.

ત્યાં એક મોટું લાકડું અડધું કપાયેલું પડ્યું હતું. સુથારે તે લાકડાના બે ભાગની વચ્ચે એક મોટી લાકડાની ફાચર (ખૂંટી) ભરાવી દીધી હતી જેથી લાકડું ફરીથી જોડાઈ ન જાય અને તે આરામ કરીને પાછો આવે ત્યારે ફરીથી કાપવાનું શરૂ કરી શકે.

થોડીવારમાં ત્યાં વાંદરાઓનું એક ટોળું આવ્યું. બધા વાંદરાઓ અહીં-તહીં કૂદવા લાગ્યા અને સાધનો સાથે રમવા લાગ્યા. તેમાં એક વાંદરો ખૂબ જ નકલખોર અને કુતૂહલવશ હતો. તેને કંઈક નવું કરવાનું મન થયું.

તે પેલા અડધા કપાયેલા લાકડા પર જઈને બેઠો. તેણે જોયું કે સુથારે વચ્ચે ફાચર કેમ મારી છે? તેણે વિચાર્યું, "લાવ ને, હું આ ફાચરને બહાર ખેંચી કાઢું, જોઈએ તો ખરા શું થાય છે!"

બીજા વાંદરાઓએ તેને ચેતવ્યો, પણ તે માન્યો નહીં. તે લાકડાની વચ્ચે બેસી ગયો અને જોર લગાવીને પેલી ફાચર ખેંચવા લાગ્યો. તે વાંદરાની પૂંછડી બરાબર તે લાકડાની ફાટ (તિરાડ) ની વચ્ચે લટકી રહી હતી.

જેવું વાંદરાએ જોર કરીને ફાચર બહાર ખેંચી, કે તરત જ લાકડાના બંને ભાગ જોરદાર અવાજ સાથે બિડાઈ ગયા! વાંદરાની પૂંછડી તે લાકડાની વચ્ચે દબાઈ ગઈ. વાંદરો દર્દથી ચીસો પાડવા લાગ્યો. તે પોતાની પૂંછડી છોડાવી શક્યો નહીં અને જ્યારે સુથાર પાછો આવ્યો ત્યારે વાંદરાને ભારે સજા ભોગવવી પડી.

બોધ (Moral):
"જેનું કામ જેનું હોય, તેને જ શોભે." (જે બાબત સાથે આપણને કોઈ લેવાદેવા ન હોય અથવા જે કામની આપણને સમજ ન હોય, તેમાં વગર વિચારે માથું મારવું મુસીબત નોંતરે છે. નકલ હંમેશા નુકસાનકારક હોય છે.)

ચાલો, આ વખતે હું તમને એક એવી વાર્તા સંભળાવું જે આપણને શીખવે છે કે આપણી 'બુદ્ધિ' એ સૌથી મોટું હથિયાર છે.

45. વાર્તાનું નામ: ચતુર રક્ષક અને જાદુઈ લાકડીઓ

ચતુર રક્ષક અને જાદુઈ લાકડીઓ

એક ધનવાન વેપારીને ત્યાં એક રાત્રે કિંમતી ઘરેણાંની ચોરી થઈ. વેપારીને શંકા હતી કે આ ચોરી તેના જ કોઈ પાંચ નોકરોમાંથી કોઈએ કરી છે, પણ ચોર કોણ છે તે પકડવું મુશ્કેલ હતું. વેપારી ન્યાય માટે નગરના ચતુર રક્ષક (બિરબલ જેવી જ બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિ) પાસે ગયો.

રક્ષક વેપારીના ઘરે આવ્યો અને પાંચેય નોકરોને લાઈનમાં ઉભા રાખ્યા. તેણે બધાને એક-એક લાકડી આપી. આ બધી લાકડીઓ એક જ સરખી લંબાઈની હતી.

રક્ષકે ગંભીરતાથી કહ્યું, "આ સાધારણ લાકડીઓ નથી, આ જાદુઈ લાકડીઓ છે! મેં તેના પર મંત્ર ભણ્યા છે. તમે બધા આ લાકડીઓ લઈને તમારા ઘરે જાવ અને કાલે સવારે પાછા આવજો. જેણે ચોરી કરી હશે, તેની લાકડી રાતોરાત બે ઈંચ લાંબી થઈ જશે!"

બધા નોકરો પોતપોતાની લાકડી લઈને ઘરે ગયા. જે સાચા નોકરો હતા તેઓ નિરાંતે સુઈ ગયા. પણ જેણે ખરેખર ચોરી કરી હતી, તે નોકર ડરી ગયો. તેણે વિચાર્યું, "જો કાલે સવારે મારી લાકડી બે ઈંચ લાંબી માલૂમ પડશે, તો હું પકડાઈ જઈશ. એના કરતા અત્યારે જ હું તેને બે ઈંચ કાપી નાખું, જેથી તે કાલે સવારે ફરીથી સામાન્ય લંબાઈની થઈ જાય!"

તેણે પોતાની લાકડી બે ઈંચ કાપી નાખી અને નિરાંતે સુઈ ગયો.

બીજે દિવસે સવારે જ્યારે રક્ષકે બધાની લાકડીઓ ચેક કરી, ત્યારે એક નોકરની લાકડી બે ઈંચ ટૂંકી હતી. રક્ષકે તરત જ તેને પકડી લીધો અને કહ્યું, "આ જ ચોર છે!"

વાસ્તવમાં લાકડી જાદુઈ નહોતી, પણ રક્ષકે ચોરના મનમાં રહેલા ડર (પાપ) નો ઉપયોગ કરીને તેને પકડી પાડ્યો હતો.

બોધ (Moral):
"પાપનો ઘડો હંમેશા ફૂટે જ છે અને ગુનેગાર ગમે તેટલી લુચ્ચાઈ કરે, પણ તે પોતાના જ ડરને કારણે પકડાઈ જાય છે."

ચાલો, આ વખતે હું તમને એક એવી વાર્તા કહું જે દૃષ્ટિકોણ બદલી નાખે તેવી છે.

46. વાર્તાનું નામ: બે ઘડા અને પાણીની મુસાફરી

બે ઘડા અને પાણીની મુસાફરી

એક પાણી ભરનાર માણસ પાસે બે મોટા માટીના ઘડા હતા. તે આ ઘડાઓને એક લાકડીના બંને છેડે બાંધીને પોતાના ખભા પર લટકાવી, દરરોજ નદીએ પાણી ભરવા જતો અને માલિકના ઘરે પહોંચાડતો.

આ બે ઘડામાં એક તફાવત હતો: એક ઘડો એકદમ સાજો અને નવો હતો, જ્યારે બીજા ઘડામાં એક નાની તિરાડ હતી.

જ્યારે પણ તે માણસ નદીએથી માલિકના ઘર સુધી પહોંચતો, ત્યારે નવો ઘડો આખો ભરેલો રહેતો, પણ તિરાડવાળા ઘડામાંથી પાણી ટપકતું રહેતું અને તે ઘરે પહોંચે ત્યાં સુધીમાં અડધો જ ખાલી થઈ જતો.

નવા ઘડાને પોતાની સુંદરતા અને ક્ષમતા પર ખૂબ ગર્વ હતો. બીજી તરફ, તિરાડવાળો ઘડો બિચારો શરમાતો હતો અને તેને બહુ દુઃખ થતું કે તે પોતાની ફરજ બરાબર બજાવી શકતો નથી.

બે વર્ષ પછી, એક દિવસ તિરાડવાળા ઘડાથી રહેવાયું નહીં. તેણે પાણી ભરનાર માણસને કહ્યું, "મને માફ કરી દો, હું બહુ નકામો છું. મારી તિરાડને કારણે તમારું અડધું પાણી રસ્તામાં જ વેડફાઈ જાય છે."

તે માણસે સ્મિત કર્યું અને કહ્યું, "મિત્ર, આજે જ્યારે આપણે ઘરે પાછા જઈએ, ત્યારે તું રસ્તાની બાજુમાં જોજે."

ઘડાએ જોયું કે રસ્તાની જે બાજુ તે લટકતો હતો, ત્યાં સુંદર રંગબેરંગી ફૂલો ખીલેલા હતા, જ્યારે બીજી બાજુ સાવ કોરી હતી.

પેલા માણસે સમજાવ્યું, "મને તારી તિરાડ વિશે ખબર હતી, એટલે જ મેં રસ્તાની તારી બાજુ પર ફૂલોના બીજ વેર્યા હતા. તું દરરોજ નદીએથી પાછા ફરતી વખતે તેમને પાણી પાતો હતો. તારી એ જ તિરાડને કારણે આજે હું આ સુંદર ફૂલો મારા માલિકના ઘર માટે લાવી શકું છું. જો તું આવી જ રીતે ન હોત, તો રસ્તો આટલો સુંદર ન બન્યો હોત."

બોધ (Moral):
"દરેક વ્યક્તિમાં કોઈને કોઈ ખામી હોય છે, પણ જો આપણે તેને હકારાત્મક રીતે જોઈએ, તો તે ખામી પણ કોઈ મોટું અને સુંદર કામ કરી શકે છે." (આપણે આપણી ઉણપોથી ડરવું ન જોઈએ, કારણ કે તે જ આપણને અનન્ય (Unique) બનાવે છે.)

આ રહી એક જાદુઈ અને સુંદર પરીની વાર્તા.

47. વાર્તાનું નામ: વનપરી અને જાદુઈ ગુલાબ

વનપરી અને જાદુઈ ગુલાબ

એક ખૂબ જ સુંદર અને ઘટાદાર જંગલ હતું. આ જંગલમાં ફૂલોની વચ્ચે એક નાનકડી અને તેજસ્વી વનપરી રહેતી હતી, જેનું નામ હતું 'ઝીલ'. ઝીલ પાસે નાની જાદુઈ છડી હતી અને તે જંગલના પશુ-પક્ષીઓ તથા ઝાડ-પાનનું ધ્યાન રાખતી હતી.

એક દિવસ જંગલમાં ખૂબ જ ભયાનક દુકાળ પડ્યો. મહિનાઓ સુધી વરસાદ ન પડ્યો, નદીઓ સુકાઈ ગઈ અને ફૂલો મુરઝાઈ ગયા. જંગલના પ્રાણીઓ તરસ્યા અને ભૂખ્યા થઈ ગયા. વનપરી ઝીલ આ જોઈને બહુ દુઃખી થઈ, પણ તેની જાદુઈ છડીથી આટલા મોટા દુકાળને રોકવો અશક્ય હતો.

ત્યારે તેને યાદ આવ્યું કે જંગલની સૌથી ઊંચી ટેકરી પર એક 'જાદુઈ સફેદ ગુલાબ' છે. કહેવાય છે કે જો કોઈ સાચા દિલથી તે ગુલાબને પાણી પાય, તો આખું જંગલ ફરીથી લીલુંછમ થઈ જાય. પણ ત્યાં પહોંચવું બહુ મુશ્કેલ હતું.

ઝીલ હિંમત હારી નહીં. તેણે પોતાની પાંખો ફફડાવી અને ઉડવા લાગી. રસ્તામાં તેને એક તરસ્યો હરણ મળ્યો, તેણે તેને પોતાનું છેલ્લું બચેલું મધનું ટીપું આપ્યું. આગળ વધી તો એક પક્ષી તેને રસ્તો બતાવવા આવ્યું. અંતે, થાકીને લોથપોથ થયેલી ઝીલ ટેકરી પર પહોંચી.

ત્યાં તેણે જોયું કે સફેદ ગુલાબ સાવ સુકાઈ રહ્યું હતું. ઝીલ પાસે પાણી નહોતું, પણ તેના આંખમાંથી કરૂણા અને પ્રેમનું એક આંસુ નીકળ્યું અને પેલા સુકાઈ ગયેલા ગુલાબ પર પડ્યું.

જેવું આંસુ ગુલાબને અડ્યું, કે તરત જ તે ગુલાબ ચમકવા લાગ્યું અને તેમાંથી અદભૂત સુગંધ પ્રસરી. આકાશમાં કાળા વાદળો છવાઈ ગયા અને જોરદાર વરસાદ શરૂ થયો! નદીઓ છલકાઈ ગઈ, ઝાડ-પાન ખીલી ઉઠ્યા અને બધા પ્રાણીઓ ખુશ થઈ ગયા.

બોધ (Moral):
"સાચા હૃદયથી કરવામાં આવેલી પ્રાર્થના અને નિઃસ્વાર્થ સેવા ગમે તેવી મુસીબતને દૂર કરી શકે છે."

ચાલો આપણે કલ્પનાની પાંખો પર સવાર થઈને પહોંચી જઈએ સુંદર પરિલોકમાં.

48. વાર્તાનું નામ: પરિલોકની રાજકુમારી અને આશાનું કિરણ

પરિલોકની રાજકુમારી અને આશાનું કિરણ

ખૂબ જ દૂર આકાશમાં, વાદળોની ઉપર એક સુંદર પ્રદેશ હતો જેનું નામ હતું પરિલોક. ત્યાંના રસ્તાઓ ચાંદીના હતા, પહાડો સોનાના હતા અને નદીઓમાં દૂધ જેવું શ્વેત પાણી વહેતું હતું. ત્યાંની પરીઓ ફૂલોના રસમાંથી બનાવેલા સુંદર કપડાં પહેરતી અને પતંગિયાની જેમ રંગબેરંગી પાંખો ફફડાવીને ઉડતી.

પરિલોકની રાજકુમારીનું નામ હતું 'ઈરા'. ઈરા પાસે એક જાદુઈ હાર હતો, જે આખા પરિલોકમાં પ્રકાશ ફેલાવતો હતો. જ્યાં સુધી એ હાર ચમકતો, ત્યાં સુધી પરિલોકમાં ક્યારેય અંધારું થતું નહીં અને ત્યાંના લોકો ક્યારેય ઉદાસ થતા નહીં.

પરંતુ, એક રાત્રે પરિલોક પર 'છાયા દૈત્ય' ની નજર પડી. આ દૈત્યને અંધારું અને દુઃખ બહુ ગમતું. તેણે ચૂપકેથી આવીને રાજકુમારી ઈરાનો જાદુઈ હાર ચોરી લીધો અને તેને કાળા વાદળોની પાછળ છુપાવી દીધો.

ધીમે-ધીમે પરિલોકનો પ્રકાશ ઓછો થવા લાગ્યો. ફૂલો કરમાઈ ગયા અને પરીઓ પોતાની જાદુઈ શક્તિ ગુમાવવા લાગી. આખું પરિલોક ગભરાઈ ગયું.

રાજકુમારી ઈરાએ હિંમત ન હારી. તેણે પોતાની સાથે બે નાનકડી પરીઓને લીધી અને 'આશાના કિરણ' ની શોધમાં નીકળી પડી. રસ્તામાં તેમને ઘણા અવરોધો આવ્યા—કાળી આંધી આવી અને રસ્તો ભૂલાવી દે તેવા ભૂલભૂલામણી વાળા વાદળો મળ્યા.

ત્યારે ઈરાને યાદ આવ્યું કે તેની દાદીમાએ કહ્યું હતું, "જ્યારે બહાર અંધારું હોય, ત્યારે પોતાના હૃદયના અજવાળાથી રસ્તો શોધવો."

ઈરાએ પોતાની આંખો બંધ કરી અને મનમાં સારા વિચારો કર્યા—પક્ષીઓનો કલરવ, ફૂલોની સુગંધ અને મિત્રોનો પ્રેમ. જેવી તેણે આંખો ખોલી, તેના હૃદયમાંથી એક તેજસ્વી પ્રકાશ નીકળ્યો જે સીધો જ પેલા કાળા વાદળોને ચીરીને હાર સુધી પહોંચ્યો.

જેવો પ્રકાશ હારને અડ્યો, હાર ફરીથી ચમકવા લાગ્યો. હારના તેજ સામે છાયા દૈત્ય ટકી શક્યો નહીં અને તે ઓગળી ગયો. આખું પરિલોક ફરીથી રોશનીથી ઝળહળી ઉઠ્યું!

બધી પરીઓએ ભેગા મળીને ઉત્સવ મનાવ્યો અને ઈરાએ શીખવ્યું કે દુનિયામાં ગમે તેટલું અંધારું હોય, પણ જો આપણા મનમાં આશાનું કિરણ હોય, તો આપણે કોઈપણ મુસીબતને હરાવી શકીએ છીએ.

બોધ (Moral):
"આત્મવિશ્વાસ અને હકારાત્મક વિચાર એ જ સાચું જાદુ છે."

ચાલો હવે આપણે વાદળોથી નીચે ઉતરીને દરિયાના ઊંડા પાણીમાં વસતી જળપરીની દુનિયામાં જઈએ.

49. વાર્તાનું નામ: જળપરી મિનાક્ષી અને સમુદ્રનું મોતી

જળપરી મિનાક્ષી અને સમુદ્રનું મોતી

ખૂબ જ વિશાળ અને નીલા સમુદ્રના તળિયે એક સુંદર નગર હતું, જ્યાં જળપરીઓ રહેતી હતી. ત્યાંની દીવાલો પરવાળાની બનેલી હતી અને બગીચાઓમાં દરિયાઈ ફૂલો ખીલતા હતા. ત્યાં મિનાક્ષી નામની એક નાની જળપરી રહેતી હતી. તેની પૂંછડી સોનેરી રંગની હતી અને તેના વાળ દરિયાઈ લહેર જેવા સુંદર હતા.

સમુદ્રના રાજા પાસે એક 'દિવ્ય સફેદ મોતી' હતું, જે આખા સમુદ્રમાં શાંતિ જાળવી રાખતું હતું. પણ એક દિવસ, એક અસુર માછલી (શાર્ક) એ આવીને તે મોતી ગળી લીધું અને સમુદ્રની ઊંડી ખાઈમાં છુપાઈ ગઈ. મોતી વગર સમુદ્રનું પાણી ગંદુ થવા લાગ્યું અને બધી માછલીઓ બીમાર પડવા લાગી.

મિનાક્ષીએ નક્કી કર્યું કે તે મોતી પાછું લાવશે. તે જ્યારે ઊંડી ખાઈ તરફ જતી હતી, ત્યારે તેને રસ્તામાં એક નાનકડો કરચલો મળ્યો જે પથ્થર નીચે ફસાયેલો હતો. મિનાક્ષીએ મોડું થતું હોવા છતાં તેને મદદ કરી અને પથ્થર હટાવી દીધો.

જ્યારે તે ખાઈ પાસે પહોંચી, ત્યારે ત્યાં ખૂબ જ અંધારું હતું. અચાનક પેલી મોટી અસુર માછલી તેની સામે આવી. મિનાક્ષી ગભરાઈ ગઈ, પણ ત્યારે જ હજારો નાની-નાની માછલીઓ ત્યાં આવી પહોંચી (તેમનો નેતા પેલો કરચલો હતો જેને મિનાક્ષીએ બચાવ્યો હતો). બધી માછલીઓએ ભેગી મળીને એટલો બધો પ્રકાશ ફેલાવ્યો કે અસુર માછલી અંજાઈ ગઈ.

મિનાક્ષીએ આ તકનો લાભ લીધો અને પોતાની જાદુઈ ગીત ગાવાનું શરૂ કર્યું. તે ગીત સાંભળીને અસુર માછલીનું મન શાંત થઈ ગયું અને તેણે મોતી બહાર કાઢી દીધું. મિનાક્ષી તે મોતી લઈને પાછી આવી અને આખો સમુદ્ર ફરીથી સ્વચ્છ અને સુંદર બની ગયો.

બોધ (Moral):
"બીજાની મદદ કરવી એ ક્યારેય વ્યર્થ જતી નથી. તમારી દયા જ તમારી સૌથી મોટી તાકાત છે."

આ રહી ત્રણ રાજકુંવરો અને એક જાદુઈ પરીની સુંદર વાર્તા.

50. વાર્તાનું નામ: ત્રણ રાજકુંવરો અને ન્યાયી પરી

ત્રણ રાજકુંવરો અને ન્યાયી પરી

એક વિશાળ રાજ્યમાં એક પ્રતાપી રાજા રહેતો હતો. તેને ત્રણ પુત્રો હતા— આર્યન, વીર અને અર્જુન. ત્રણેય રાજકુંવરો બહાદુર હતા, પણ રાજાને ચિંતા હતી કે તેના પછી ગાદી પર કોને બેસાડવો? કોણ સૌથી વધુ દયાળુ અને સમજદાર છે?

એક દિવસ રાજાએ ત્રણેયને બોલાવ્યા અને કહ્યું, "તમારે ત્રણેયે અલગ-અલગ દિશામાં જવાનું છે અને એક વર્ષ પછી પાછા આવવાનું છે. જે સૌથી અદભૂત અને કિંમતી વસ્તુ લાવશે, તેને હું રાજા બનાવીશ."

૧. મોટો કુંવર આર્યન: પૂર્વ દિશામાં ગયો. તેણે બહુ મહેનત કરીને લડાઈઓ જીતી અને દુનિયાનો સૌથી મોટો અને મોંઘો હીરો મેળવ્યો. તેને ખાતરી હતી કે તેનાથી કિંમતી કંઈ હોઈ જ ન શકે.

૨. બીજો કુંવર વીર: પશ્ચિમ દિશામાં ગયો. તેણે એક જાદુઈ તલવાર મેળવી, જે અજેય હતી. તેને લાગ્યું કે રાજા બનવા માટે શક્તિ જ સૌથી મહત્વની છે.

૩. ત્રીજો કુંવર અર્જુન: ઉત્તર દિશામાં ગયો. તે હજી રસ્તામાં જ હતો ત્યાં તેણે જોયું કે એક કરમાઈ ગયેલા બગીચામાં એક નાનકડી કન્યા રડી રહી હતી. અર્જુન તેની પાસે ગયો અને પોતાની પાસેનું બધું જ ખાવાનું અને પાણી તેને આપી દીધું. તેણે આખું વર્ષ તે બગીચાને જીવંત કરવામાં અને ગરીબોની સેવા કરવામાં વિતાવ્યું. તેની પાસે કોઈ હીરો કે તલવાર નહોતી.

જ્યારે તે પાછો આવતો હતો, ત્યારે તે કન્યા અચાનક એક અત્યંત સુંદર વનપરીમાં બદલાઈ ગઈ! તે પરીએ સ્મિત કર્યું અને કહ્યું, "અર્જુન, તારું હૃદય સોના જેવું પવિત્ર છે. તેં કિંમતી વસ્તુઓ શોધવાને બદલે કિંમતી સંબંધો અને માનવતા શોધી છે." પરીએ તેને એક 'ન્યાયનું રાજદંડ' આપ્યો જેમાંથી દિવ્ય પ્રકાશ નીકળતો હતો.

જ્યારે ત્રણેય ભાઈઓ દરબારમાં ભેગા થયા:
આર્યને હીરો બતાવ્યો – તે માત્ર પથ્થર હતો.
વીરે તલવાર બતાવી – તે માત્ર લોખંડ હતું.
પણ જેવો અર્જુને પેલો રાજદંડ કાઢ્યો, આખો દરબાર રોશનીથી ભરાઈ ગયો અને હવામાંથી ફૂલોનો વરસાદ થયો.

પરી ત્યાં પ્રગટ થઈ અને રાજાને કહ્યું, "મહારાજ, જેની પાસે પ્રેમ અને દયા છે, તે જ સાચો રાજા બની શકે છે." રાજાએ હસીને અર્જુનને પોતાનો વારસદાર જાહેર કર્યો.

બોધ (Moral):
"સાચું ધન હીરા-મોતીમાં નહીં, પણ પરોપકાર અને દયામાં રહેલું છે."

ભાગ 6

ભાઈ-બહેનનો સંબંધ દુનિયામાં સૌથી પવિત્ર અને મીઠો હોય છે, જેમાં ક્યારેક ઝઘડા હોય છે તો ક્યારેક અતૂટ પ્રેમ. આ રહી એક જાદુઈ સ્પર્શ ધરાવતી ભાઈ-બહેનની સુંદર વાર્તા.

51. વાર્તાનું નામ: આરવ, ઈશા અને જાદુઈ રક્ષાકવચ

આરવ, ઈશા અને જાદુઈ રક્ષાકવચ

એક નાનકડા ગામમાં બે ભાઈ-બહેન રહેતા હતા, આરવ અને ઈશા. આરવ મોટો હતો અને ઈશા નાની. બંને આખો દિવસ સાથે રમતા, પણ ઘણીવાર નાની-નાની વાતોમાં ઝઘડતા પણ ખરા. આરવને લાગતું કે ઈશા તેને હેરાન કરે છે, અને ઈશાને લાગતું કે આરવ તેને રમાડતો નથી.

એક દિવસ તેઓ રમતા-રમતા ગામની પાછળ આવેલા ગાઢ જંગલમાં દૂર નીકળી ગયા. અચાનક આકાશમાં કાળા વાદળો છવાઈ ગયા અને જોરદાર પવન ફૂંકાવા લાગ્યો. અંધારું થવાને કારણે તેઓ રસ્તો ભૂલી ગયા. ઈશા ગભરાઈ ગઈ અને રડવા લાગી.

તે જ સમયે જંગલની વચ્ચે એક જૂની ગુફામાંથી એક રહસ્યમય અવાજ આવ્યો. ત્યાં એક જૂનો જાદુગર રહેતો હતો, જેને બાળકોના ઝઘડા ગમતા હતા. તેણે પોતાની માયાથી બંનેને ડરાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

આરવને ડર તો લાગ્યો, પણ તેણે પોતાની નાની બહેનનો હાથ મજબૂતીથી પકડી લીધો. તેણે કહ્યું, "ઈશા, ગભરાઈશ નહીં, હું તારી સાથે છું." જેવો આરવે ઈશાને બચાવવા માટે પ્રેમથી તેની સામે જોયું, તે બંનેના ગળામાં રહેલા સામાન્ય દોરા ચમકવા લાગ્યા!

વાસ્તવમાં, એ દોરો તેમની મમ્મીએ બાંધેલી રાખડી અને પ્રેમનું પ્રતીક હતું. ભાઈ-બહેનનો પ્રેમ જોઈને એક સુંદર વનપરી પ્રગટ થઈ. પરીએ કહ્યું, "તમારા બંનેનો નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ અને એકબીજાની રક્ષા કરવાની હિંમત એ જ સૌથી મોટું જાદુ છે."

પરીએ પોતાની જાદુઈ છડી ફેરવી અને બંનેની આસપાસ એક પ્રકાશનું કવચ બનાવી દીધું. એ કવચના અજવાળામાં જંગલનો રસ્તો દેખાવા લાગ્યો. આરવ ઈશાને તેડીને અથવા તેનો હાથ પકડીને સુરક્ષિત રીતે ઘરે પાછો લાવ્યો.

તે દિવસ પછી આરવ અને ઈશા ક્યારેય લડ્યા નહીં. આરવ સમજી ગયો કે તેની બહેનની રક્ષા કરવી એ તેની જવાબદારી છે, અને ઈશા સમજી ગઈ કે તેનો ભાઈ તેનો સૌથી મોટો રક્ષક છે.

બોધ (Moral):
"ભાઈ-બહેનનો પ્રેમ જ દુનિયાનું સૌથી શક્તિશાળી રક્ષાકવચ છે." (ભલે ગમે તેટલા ઝઘડા થાય, પણ મુસીબતના સમયે ભાઈ-બહેન જ એકબીજાની સૌથી મોટી તાકાત બને છે.)

સાચો પ્રેમ માત્ર એક લાગણી નથી, પણ એક ત્યાગ અને સમર્પણ છે. આ રહી સાચા પ્રેમની એક હૃદયસ્પર્શી વાર્તા જે દાયકાઓથી લોકોના દિલ જીતી રહી છે.

52. વાર્તાનું નામ: ક્રિસમસની ભેટ અને સાચો પ્રેમ

ક્રિસમસની ભેટ અને સાચો પ્રેમ

એક નાનકડા શહેરમાં 'જીમ' અને 'ડેલા' નામનું એક યુગલ રહેતું હતું. તેઓ ખૂબ જ ગરીબ હતા, પણ એકબીજાને ખૂબ પ્રેમ કરતા. ક્રિસમસનો તહેવાર નજીક હતો અને બંનેને એકબીજા માટે કંઈક ખાસ ભેટ ખરીદવી હતી, પણ તેમની પાસે પૈસા નહોતા.

આ દંપતી પાસે ગર્વ કરવા જેવી માત્ર બે જ વસ્તુઓ હતી: ૧. ડેલાના અત્યંત સુંદર, લાંબા અને રેશમી વાળ. ૨. જીમ પાસે તેના પિતાની આપેલી એક કિંમતી સોનાની ઘડિયાળ, પણ તેમાં પટ્ટો (Chain) નહોતો.

ક્રિસમસની આગલી રાત્રે, ડેલાએ એક મોટો નિર્ણય લીધો. તે બજારમાં ગઈ અને પોતાના સુંદર લાંબા વાળ એક વિગ બનાવનારને વેચી દીધા. તેના બદલામાં તેને જે પૈસા મળ્યા, તેનાથી તેણે જીમની સોનાની ઘડિયાળ માટે એક સુંદર પ્લેટિનમની ચેઈન ખરીદી. તેણે વિચાર્યું કે જીમ આ જોઈને કેટલો ખુશ થશે!

બીજી તરફ, જીમ ઘરે આવ્યો. તેણે જ્યારે ડેલાના ટૂંકા વાળ જોયા, ત્યારે તે સ્તબ્ધ થઈ ગયો. ડેલાને લાગ્યું કે જીમને તે ગમતી નથી, પણ જીમે ધીમેથી એક પેકેટ કાઢ્યું. તેમાં ડેલાના લાંબા વાળ માટે કિંમતી અને સુંદર કાંસકાનો સેટ (Combs) હતો, જે ડેલાને ક્યારનો જોઈતો હતો.

પણ ચોંકાવનારી વાત તો હવે હતી! ડેલાએ જ્યારે જીમને તેની ઘડિયાળની ચેઈન આપી, ત્યારે જીમે હસીને કહ્યું, "ડેલા, તારા માટે આ કાંસકા ખરીદવા માટે મેં મારી એ સોનાની ઘડિયાળ વેચી દીધી છે!"

બંને સ્તબ્ધ થઈ ગયા. ડેલા પાસે હવે લાંબા વાળ નહોતા કે જેમાં તે કાંસકા ભરાવી શકે, અને જીમ પાસે હવે ઘડિયાળ નહોતી જેમાં તે નવી ચેઈન લગાવી શકે. તેમની ભેટ અત્યારે નકામી હતી, પણ તેમનો પ્રેમ અમર બની ગયો હતો.

બોધ (Moral):
"સાચો પ્રેમ વસ્તુઓમાં નહીં, પણ એકબીજા માટે કરેલા ત્યાગમાં રહેલો છે." (પ્રેમમાં સૌથી કિંમતી ભેટ એ છે કે તમે બીજાની ખુશી માટે પોતાની સૌથી વહાલી વસ્તુ પણ હસતા મુખે છોડી દો.)

આપણું જીવન સાચા મિત્રો અને મા-બાપના આશીર્વાદ વગર અધૂરું છે. આ વાર્તા એ બંને લાગણીઓને એકસાથે જોડે છે.

53. વાર્તાનું નામ: અણમોલ રત્ન અને બે મિત્રો

અણમોલ રત્ન અને બે મિત્રો

એક સમયની વાત છે, એક નગરમાં આકાશ અને સાગર નામના બે પાકા મિત્રો રહેતા હતા. બંને ગરીબ હતા પણ મહેનતુ હતા. એકવાર નગરમાં દુકાળ પડ્યો, એટલે બંનેએ નક્કી કર્યું કે તેઓ દૂરના દેશમાં જઈને કમાણી કરશે.

જંગલના રસ્તેથી પસાર થતા હતા ત્યારે તેમને રસ્તામાં એક જાદુઈ પોટલી મળી, જેમાં બે કિંમતી હીરા હતા. બંને મિત્રો ખૂબ ખુશ થઈ ગયા. હવે તેમની ગરીબી દૂર થવાની હતી.

રસ્તામાં સાગર બીમાર પડ્યો. તેની હાલત એટલી ખરાબ હતી કે તે ચાલી શકે તેમ નહોતો. આકાશે વિચાર્યું, "જો હું સાગરની સેવા કરવા અહીં રોકાઈ જઈશ, તો કદાચ અમે બંને ભૂખ્યા મરી જઈશું." પણ સાચો મિત્ર હોવાને કારણે આકાશે સાગરને એકલો ન છોડ્યો. તેણે પોતાના હિસ્સાનો હીરો વેચીને સાગર માટે દવા અને ખોરાકની વ્યવસ્થા કરી.

જ્યારે તેઓ પાછા ઘરે પહોંચ્યા, ત્યારે આકાશ ખાલી હાથે હતો અને સાગર પાસે તેનો હીરો સલામત હતો. આકાશના મા-બાપ ખૂબ વૃદ્ધ અને બીમાર હતા. આકાશને ખાલી હાથે જોઈને પાડોશીઓ હસવા લાગ્યા, "જો તારો મિત્ર ધનવાન થઈ ગયો અને તું ગરીબ જ રહ્યો!"

પરંતુ, સાગરે આખા ગામની સામે આકાશના મા-બાપના પગ પકડ્યા અને પોતાનો હીરો તેમને આપી દીધો. સાગર બોલ્યો, "આ હીરો મારો નથી, આ તો આકાશની દોસ્તી અને તમારા સંસ્કારોનું ફળ છે. જો આકાશે પોતાની સંપત્તિ જતી કરીને મારો જીવ ન બચાવ્યો હોત, તો આ હીરો મારી કોઈ કામનો નહોતો."

આકાશના મા-બાપની આંખમાં આંસુ આવી ગયા. તેમણે બંને મિત્રોને આશીર્વાદ આપતા કહ્યું, "બેટા, દુનિયામાં હીરા-મોતી તો ફરી મળી જશે, પણ સાચો મિત્ર અને સંસ્કારી સંતાન નસીબદારને જ મળે છે."

તે દિવસે આખા ગામને સમજાયું કે જે સંતાન પોતાના મા-બાપનું નામ રોશન કરે અને જે મિત્ર મુસીબતમાં સાથ નિભાવે, તેનાથી મોટું કોઈ ભાગ્ય નથી.

બોધ (Moral):
"મા-બાપના આશીર્વાદ અને સાચા મિત્રનો સાથ, એ જ જીવનની સૌથી મોટી કમાણી છે."

આ રહી ખૂબ જ સુંદર અને લોકપ્રિય લોકવાર્તા, 'આનંદી કાગડો' એ આપણને શીખવે છે કે ગમે તેટલી મુશ્કેલી આવે, પણ જો મન મક્કમ અને આનંદી હોય, તો કોઈ આપણને દુઃખી કરી શકતું નથી. 🐦

54. વાર્તાનું નામ: આનંદી કાગડો

આનંદી કાગડો

એક રાજા હતો. તેને એક કાગડા પર ખૂબ જ ગુસ્સો આવ્યો. રાજાએ તેના સૈનિકોને હુકમ કર્યો, "આ કાગડાને પકડીને ગામના કૂવાના ગારામાં નાખી દો!"

સૈનિકોએ કાગડાને પકડીને ગારામાં ફેંકી દીધો. પણ કાગડો તો આનંદી હતો! ગારામાં પડ્યા પછી તે ગાવા લાગ્યો: "લપસણું કરતા શીખીએ છીએ, ભાઈ લપસણું કરતા શીખીએ છીએ!"

રાજાને નવાઈ લાગી. તેણે વિચાર્યું, "આ કાગડો તો ગારામાં પડવા છતાં આનંદમાં છે?" રાજાએ બીજો હુકમ કર્યો, "આને કૂવામાં નાખી દો!"

કાગડાને કૂવામાં ફેંકવામાં આવ્યો, તો ત્યાં તે ગાવા લાગ્યો: "કૂવામાં તરતા શીખીએ છીએ, ભાઈ કૂવામાં તરતા શીખીએ છીએ!"

રાજા હવે ગુસ્સે થયો. તેણે કહ્યું, "આને કાંટાના મોટા જાળામાં નાખી દો!" કાગડાને કાંટામાં ફેંક્યો તો કાગડો ત્યાં પણ મજામાં હતો. તે ગાવા લાગ્યો: "કૂણા કાન વીંધાવીએ છીએ, ભાઈ કૂણા કાન વીંધાવીએ છીએ!"

રાજાને થયું કે આ કાગડો કોઈ રીતે માનતો નથી. તેણે હુકમ કર્યો, "આને તેલની કઢાઈમાં નાખી દો!" કાગડાને તેલમાં નાખ્યો તો તે ગાવા લાગ્યો: "તેલના તવા ખાઈએ છીએ, ભાઈ તેલના તવા ખાઈએ છીએ!" (તેલ ચૂપડાવીએ છીએ)

અંતે રાજાએ તેને ગોળના રવા (કુંડા) માં નંખાવ્યો. ત્યાં કાગડો બોલ્યો: "ગોળના ગળકા ખાઈએ છીએ, ભાઈ ગોળના ગળકા ખાઈએ છીએ!"

રાજાએ કાગડાને એક ઘરના છાપરા પર ફેંકાવ્યો. ત્યાં કાગડો બેઠો-બેઠો ગાવા લાગ્યો: "નળિયાં ચાળતા શીખીએ છીએ, ભાઈ નળિયાં ચાળતા શીખીએ છીએ!"

રાજા છેવટે થાકી ગયો અને હસી પડ્યો. તેણે કહ્યું, "આ કાગડો તો ભારે આનંદી છે! ગમે તે કરો પણ એ દુઃખી થતો નથી. આને ઉડાડી મૂકો, એને કોઈ પહોંચી શકશે નહીં." અને કાગડો 'ફરરર' કરતો ઉડી ગયો.

બોધ (Moral):
"જો તમે મનથી નક્કી કરી લો કે મારે આનંદમાં જ રહેવું છે, તો દુનિયાની કોઈ પણ મુસીબત કે કોઈ પણ વ્યક્તિ તમને દુઃખી કરી શકતી નથી."

ગુજરાતી સાહિત્યની એકદમ રમુજી અને પ્રચલિત વાર્તા છે 'તરવાડી અને રીંગણાં'. આ વાર્તા 'તરવાડી' નામના એક પાત્રની છે, જે પોતે જ પ્રશ્ન પૂછે છે અને પોતે જ જવાબ આપીને પોતાની ચોરીને વ્યાજબી ઠેરવે છે.

55. વાર્તાનું નામ: તરવાડી અને રીંગણાં

તરવાડી અને રીંગણાં

એક ગામમાં એક તરવાડી (બ્રાહ્મણ) રહેતા હતા. તેઓ ભણવામાં હોશિયાર હતા પણ સ્વભાવે થોડા ચતુર અને ખાઉધરા હતા. એક દિવસ તેઓ ખેતર પાસેથી પસાર થતા હતા અને તેમણે જોયું કે ખેતરમાં તાજા અને લસલસતા રીંગણાં ઉગ્યા છે. તરવાડીનું મન લલચાયું.

તેમને રીંગણાં તો લેવા હતા, પણ ચોરી કરવી નહોતી. ખેતરનો માલિક ત્યાં હતો નહીં, એટલે તરવાડીએ એક નવી જ યુક્તિ વિચારી. તેઓ ખેતરના શેઢા પર ઉભા રહ્યા અને ખેતરને જ પૂછવા લાગ્યા:

તરવાડી: "ખેતર ભાઈ, ખેતર ભાઈ! બે-ચાર રીંગણાં લઉં?" પછી પોતે જ ખેતર વતી અવાજ બદલીને જવાબ આપ્યો: તરવાડી (ખેતર બનીને): "અરે તરવાડી ભાઈ! બે-ચાર શું કામ, દસ-બાર લો ને!"

આમ, પોતે જ પૂછ્યું અને પોતે જ રજા આપી દીધી! તરવાડી તો રાજી થઈને રીંગણાં તોડીને ઘરે લઈ ગયા અને તેની પત્નીએ મસ્ત ઓળો (ભરથું) બનાવ્યો. તરવાડી તો રોજ આવું કરવા લાગ્યા.

ખેતરના માલિકને ખબર પડી કે રોજ રીંગણાં ચોરાય છે. એક દિવસ તે ઝાડી પાછળ છુપાઈને બેઠો. તેણે જોયું કે તરવાડી આવ્યા અને ફરી એ જ નાટક કર્યું: "ખેતર ભાઈ, ખેતર ભાઈ... લઉં બે-ચાર રીંગણાં?" અને પોતે જ જવાબ આપ્યો: "દસ-બાર લો ને!"

જેવા તરવાડી રીંગણાં તોડવા ગયા કે તરત જ માલિકે તેમને પકડી લીધા. માલિક પણ ચતુર હતો. તે તરવાડીને ખેતરની વચ્ચે રહેલા કૂવા પાસે લઈ ગયો. તેણે તરવાડીને કમરે દોરડું બાંધીને કૂવામાં ઉતાર્યા.

હવે માલિકે કૂવાને પૂછ્યું: માલિક: "કૂવા ભાઈ, કૂવા ભાઈ! તરવાડીને એક ડૂબકી ખવડાવું?" પછી પોતે જ કૂવો બનીને જવાબ આપ્યો: માલિક (કૂવો બનીને): "અરે ભાઈ! એક શું કામ, દસ-બાર ખવડાવો ને!"

તરવાડી કૂવામાં ડૂબકાં ખાવા લાગ્યા અને બોલ્યા, "બાપરે! હવે ક્યારેય આવી ચતુરાઈ નહીં કરું!" માલિકે તેમને બહાર કાઢ્યા અને તરવાડીને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ.

બોધ (Moral):
"ખોટી ચતુરાઈ કે લુચ્ચાઈ લાંબો સમય ચાલતી નથી. જેવું તમે બીજા સાથે કરો છો, તેવું જ તમારી સાથે પણ થઈ શકે છે."

'કાબર અને કાગડો'ની આ વાર્તા આળસ અને મહેનત વચ્ચેનો તફાવત બહુ સુંદર રીતે સમજાવે છે.

56. વાર્તાનું નામ: આળસુ કાગડો અને મહેનતુ કાબર

આળસુ કાગડો અને મહેનતુ કાબર

એક હતો કાગડો અને એક હતી કાબર. બંને વચ્ચે પાકી દોસ્તી થઈ. કાબરે કાગડાને કહ્યું, "કાગડાભાઈ, કાગડાભાઈ! ચાલો આપણે સાથે મળીને ખેતી કરીએ, તો આખું વર્ષ ખાવાની નિરાંત રહે." કાગડો કહે, "હા, ચાલો!"

બંનેએ ખેતર ખેડવાનું નક્કી કર્યું. બીજે દિવસે સવારે કાબર કાગડાના ઘરે ગઈ અને બોલી, "કાગડાભાઈ, ચાલો ખેતર ખેડવા જઈએ."

ત્યારે આળસુ કાગડો ઘરની અંદરથી બોલ્યો:
"ઠાગાઠૈયા કરું છું, ચાંચુડી ઘડાવું છું, જાઓ કાબરબાઈ, હું આવું છું!"

કાબર તો બિચારી એકલી ગઈ અને ખેતર ખેડી નાખ્યું. થોડા દિવસ પછી વાવવાનો સમય આવ્યો. કાબર ફરી કાગડાને બોલાવવા ગઈ. કાગડાએ ફરીથી એ જ રાગ આલાપ્યો:
"ઠાગાઠૈયા કરું છું, ચાંચુડી ઘડાવું છું, જાઓ કાબરબાઈ, હું આવું છું!"

આમ ને આમ, નીંદવાનો સમય આવ્યો, પાણી પાવાનો સમય આવ્યો અને છેવટે લણવાનો (પાક કાપવાનો) સમય આવ્યો. કાગડો તો દર વખતે "આવું છું, આવું છું" કહીને ઘરે સૂતો રહ્યો અથવા ઝાડ પર બેસીને ગપ્પાં મારતો રહ્યો. કાબરે એકલીએ બધી મહેનત કરી.

જ્યારે પાક તૈયાર થયો, ત્યારે ખેતરમાં બાજરીનો મોટો ઢગલો થયો. કાબરે કાગડાને બોલાવીને કહ્યું, "જુઓ કાગડાભાઈ, આ બાજરીનો ઢગલો તૈયાર છે. આપણે બે ભાગ પાડીએ."

એક બાજુ બાજરીનો ઢગલો હતો અને બીજી બાજુ બાજરીના ભૂસાનો (કચરાનો) ઢગલો હતો. જેની ઉપર ધૂળ હોવાથી તે મોટો દેખાતો હતો. લોભી કાગડાએ વિચાર્યું કે મોટો ઢગલો મારો! તેણે ઝટ દઈને કીધું, "પેલો મોટો ઢગલો મારો અને નાનો તમારો!"

કાબર તો ચૂપચાપ પોતાનો બાજરીનો ઢગલો લઈને ઘરે ગઈ. કાગડો પેલા મોટા ઢગલા પર જેવો બેસવા ગયો કે તરત જ તે ભૂસામાં ખૂંપી ગયો! તેની ચાંચમાં, આંખમાં અને પાંખોમાં ધૂળ અને કચરો ભરાઈ ગયો. તેને ખાવા માટે એક દાણો પણ ન મળ્યો અને આખી સીઝન ભૂખે મરવાનો વારો આવ્યો.

બોધ (Moral):
"મહેનતનો રોટલો મીઠો હોય છે, અને આળસ હંમેશા નુકસાન પહોંચાડે છે." (જે માણસ બીજાના ભરોસે રહીને ઠાગાઠૈયા કરે છે, તેને છેવટે પસ્તાવું જ પડે છે.)

'વડાંની વાર્તા' એટલે પેલી કાગડા અને લુચ્ચા શિયાળની વાર્તા, જે દાયકાઓથી નાના બાળકોની સૌથી પ્રિય વાર્તા રહી છે.

57. વાર્તાનું નામ: કાગડો અને શિયાળ (વડાંની ચોરી)

કાગડો અને શિયાળ (વડાંની ચોરી)

એક કાગડો હતો. તે ઉડતો ઉડતો એક ઘર પાસેથી પસાર થયો, તો ત્યાં એક ડોશીમા ગરમાગરમ વડાં તળી રહ્યા હતા. કાગડાના મોઢામાં પાણી આવી ગયું. જેવું ડોશીમાનું ધ્યાન ચૂક્યું, કે કાગડો ઝટ દઈને એક વડું ચાંચમાં દબાવીને ઉડી ગયો.

કાગડો દૂર એક ઘટાદાર ઝાડની ડાળી પર જઈને બેઠો. તેને નિરાંતે વડું ખાવું હતું. તે જ સમયે ત્યાંથી એક લુચ્ચું શિયાળ પસાર થયું. તેની નજર કાગડાની ચાંચમાં રહેલા પેલા તેલવાળા અને સ્વાદિષ્ટ વડા પર પડી.

શિયાળે વિચાર્યું, "આ વડું મારે ગમે તેમ કરીને મેળવવું જ પડશે." શિયાળ ચતુર હતું, તેણે કાગડાના વખાણ કરવાનું શરૂ કર્યું.

શિયાળ બોલ્યું, "અરે વાહ, કાગડાભાઈ! આજે તો તમે કેટલા સુંદર લાગો છો! તમારા પીંછા કેવા ચમકે છે અને તમારી આંખો તો જાણે રત્ન જેવી છે!"

કાગડો તો મનમાં ને મનમાં ફૂલાવા લાગ્યો. શિયાળ આગળ બોલ્યું, "મેં સાંભળ્યું છે કે તમારો અવાજ તો કોયલ જેવો મીઠો છે. જો તમે આજે એક સરસ ગીત સંભળાવો, તો મારું નસીબ ખુલી જાય!"

મૂર્ખ કાગડો આ વખાણમાં આવી ગયો. તેને થયું કે લાવ ને, મારી ગાયકી બતાવી દઉં. જેવું કાગડાએ ગાવા માટે મોઢું ખોલ્યું અને કર્યું "કાં... કાં...", કે તરત જ તેની ચાંચમાંથી વડું નીચે પડ્યું.

શિયાળ તો આની જ રાહ જોતું હતું! તેણે હવામાં જ વડું ઝીલી લીધું, ગપ દઈને ખાઈ ગયું અને પૂંછડી પટપટાવતું જંગલમાં ભાગી ગયું. કાગડો બિચારો મોઢું વકાસીને જોતો જ રહ્યો.

બોધ (Moral):
"ખોટા વખાણ કરનારા લોકોથી હંમેશા સાવધ રહેવું જોઈએ." (લાલચમાં આવીને અને પોતાની પ્રશંસા સાંભળીને જે લોકો વિવેક ગુમાવે છે, તેમને છેવટે નુકસાન સહન કરવું પડે છે.)

ગુજરાતી બાળવાર્તાઓની સૌથી લોકપ્રિય અને 'અમર' વાર્તા 'ચકી અને ચકો' માણીએ. આ વાર્તામાં જે લય અને મજા છે, તે બીજા કશામાં નથી!

58. વાર્તાનું નામ: ચકી અને ચકો (ખિચડીની મિજબાની)

ચકી અને ચકો (ખિચડીની મિજબાની)

એક હતી ચકી અને એક હતો ચકો. ચકી લાવી ચોખાનો દાણો અને ચકો લાવ્યો મગનો દાણો. બંનેએ નક્કી કર્યું કે આજે તો મસ્ત ગરમાગરમ ખિચડી રાંધવી છે.

ચકીએ તો ચૂલો સળગાવ્યો, હાંડી ચડાવી અને ખિચડી રાંધવા મૂકી. ખિચડીમાંથી 'બક-બક' અવાજ આવવા લાગ્યો અને સરસ સુગંધ ફેલાઈ. ખિચડી તૈયાર થઈ ગઈ એટલે ચકીએ ચકાને કહ્યું:

"ચકાભાઈ, ચકાભાઈ! તમે ખિચડીનું ધ્યાન રાખજો, હું નદીએ પાણી ભરવા જાઉં છું. પાણી લાવીને આપણે બંને સાથે બેસીને ખિચડી ખાઈશું."

ચકો કહે, "ભલે ચકીબાઈ, તમે નિરાંતે જઈ આવો."

ચકી તો ગઈ નદીએ. પાછળથી ખિચડીની સુગંધ એટલી બધી સરસ હતી કે ચકાથી રહેવાયું નહીં. તેણે વિચાર્યું, "લાવ ને, એક ચમચી ચાખી જોઉં." તેણે એક ચમચી ખાધી, પછી બીજી ખાધી... એમ કરતાં કરતાં ચકો તો આખી ખિચડી ખાઈ ગયો!

હવે ચકાને ડર લાગ્યો કે ચકી વઢશે. એટલે તે તો રૂના ઢગલામાં જઈને છુપાઈ ગયો. ચકી પાણી ભરીને આવી, તો હાંડી ખાલી! ચકીએ બૂમ પાડી, "ચકાભાઈ! ચકાભાઈ! ખિચડી ક્યાં ગઈ?"

પણ ચકો તો કાંઈ બોલે નહીં. ચકીએ આખા ઘરમાં તપાસ કરી. છેવટે તે રૂના ઢગલા પાસે ગઈ અને બોલી:
"રૂના ઢગલામાં કોણ છે? મારો ચકો હોય તો બોલે!"

ત્યારે અંદરથી ચકો ધીમેથી બોલ્યો:
"હું તો લૂલો-લંગડો, ખિચડી ખાઈને પડ્યો!"

ચકી તો હસી પડી અને ચકાને બહાર કાઢ્યો. પછી બંનેએ ફરીથી સાથે મળીને ખિચડી બનાવી અને મજાથી ખાધી!

બોધ (Moral):
"કોઈપણ કામ કે ખાવાનું વહેંચીને કરવામાં અને સાચું બોલવામાં જ સાચો આનંદ છે."

અહીં “લાલચી રાજા અને સોનાનો વરદાન” (The Greedy King and the Golden Touch) સંપૂર્ણ બાળવાર્તા ગુજરાતી ભાષામાં સરળ અને સુંદર રીતે રજૂ થયેલ છે.

59. વાર્તાનું નામ: લાલચી રાજા અને સોનાનો વરદાન

લાલચી રાજા અને સોનાનો વરદાન

એક સમયે એક રાજ્યમાં એક રાજા રહેતો હતો. રાજા બહુ જ ધનવાન હતો, પરંતુ તેનામાં એક મોટી ખામી હતી — તે બહુ લાલચી હતો. તેને સોનાનો ખૂબ જ શોખ હતો. સોનાની મુર્તિઓ, સોનાના વાસણો, સોનાની ખુરશી — રાજમહેલમાં બધું સોનાથી ભરેલું હતું. છતાં રાજાનું મન ક્યારેય સંતોષ પામતું નહોતું.

એક દિવસ રાજાએ ભગવાનને પ્રાર્થના કરી: “હે ભગવાન! મને એવું વરદાન આપો કે હું જે કંઈ સ્પર્શ કરું, તે સોનું બની જાય.”

ભગવાને રાજાની લાલચ જોઈને તેને પાઠ ભણાવવાનો નક્કી કર્યો અને વરદાન આપી દીધું. રાજા ખૂબ ખુશ થઈ ગયો. તેણે ઝાડને સ્પર્શ કર્યો — ઝાડ સોનાનું બની ગયું. પથ્થરને સ્પર્શ કર્યો — પથ્થર સોનાનો બની ગયો. રાજા ખુશ ખુશ થઈ ગયો અને નાચવા લાગ્યો.

થોડી વાર પછી રાજાને ભૂખ લાગી. તેણે ફળ લેવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ ફળને સ્પર્શ કરતાં જ તે સોનાનું બની ગયું. પાણી પીવા ગયો, તો પાણી પણ સોનામાં ફેરવાઈ ગયું. રાજા હેરાન થઈ ગયો. “હું હવે શું ખાઉં?” તે દુઃખી થઈ ગયો.

ત્યાં જ રાજાની નાની દીકરી દોડી આવી. પપ્પાને જોઈને તેને ગળે લગાવ્યું. પણ શું થયું? દીકરી પણ સોનાની મૂર્તિ બની ગઈ! રાજાનું હૃદય તૂટી ગયું. તે જોર જોરથી રડવા લાગ્યો.

રાજાને ઘણો જ પસ્તાવો થયો, તેણે ભગવાનને વિનંતી કરી: “હે ભગવાન! મારી ભૂલ થઈ ગઈ. મેં લાલચમાં આ વરદાન માગ્યું. કૃપા કરીને મારી દીકરીને ફરી જીવતી કરી દો અને આ વરદાન પાછું લઈ લો.”

ભગવાનને રાજાની દયા આવી. તેમણે વરદાન પાછું લઈ લીધું. રાજાની દીકરી ફરીથી જીવતી થઈ ગઈ. રાજા ખુશીથી દીકરીને ભેટી પડ્યો.

તે દિવસ પછી રાજાએ લાલચ છોડીને સંતોષ અને પ્રેમભર્યું જીવન જીવવાનું શીખી લીધું. તે પ્રજાનો સારો રાજા બન્યો અને પ્રજાની સેવા કરવા લાગ્યો.

બોધ (Moral):
"લાલચ હંમેશા નુકસાન કરે છે. સંતોષ અને પ્રેમ જ સાચી સંપત્તિ છે."

'લાવરીની શિખામણ' એ બહુ જ ગહન બોધ આપતી પક્ષીની વાર્તા છે.

60. વાર્તાનું નામ: લાવરીની શિખામણ (પોતાનું કામ પોતે જ કરવું)

લાવરીની શિખામણ

એક ખેતરમાં લહેરાતી બાજરીની વચ્ચે એક લાવરીએ માળો બાંધ્યો હતો. તેમાં તેનાં નાનાં-નાનાં બચ્ચાં રહેતાં હતાં. પાક તૈયાર થઈ ગયો હતો, એટલે લાવરીને ચિંતા હતી કે ક્યારે ખેતર વઢાશે અને ક્યારે તેને માળો બદલવો પડશે.

એક દિવસ ખેતરનો માલિક અને તેનો દીકરો ખેતરે આવ્યા. માલિકે કહ્યું, "બેટા, પાક તૈયાર થઈ ગયો છે. કાલે પાડોશીઓને કહીશું કે તેઓ આવીને ખેતર વઢાવી જાય."

સાંજે લાવરી આવી ત્યારે બચ્ચાં ગભરાઈને બોલ્યા, "માં, માં! ખેતરનો માલિક આવ્યો હતો. કાલે પાડોશીઓ આવશે અને ખેતર વઢશે, આપણે અત્યારે જ જવું પડશે!"

લાવરી શાંતિથી બોલી, "ગભરાશો નહીં બચ્ચાં, કાલે ખેતર નહીં વઢાય." અને ખરેખર બીજે દિવસે કોઈ પાડોશી આવ્યા નહીં.

થોડા દિવસ પછી માલિક ફરી આવ્યો અને બોલ્યો, "પાડોશીઓ તો આવ્યા નહીં. કાલે આપણા સગાવહાલાઓને કહીશું કે આવીને મદદ કરે."

બચ્ચાંએ ફરી લાવરીને વાત કરી. લાવરીએ ફરીથી સ્મિત સાથે કહ્યું, "હજી ચિંતા ન કરો, કાલે પણ ખેતર નહીં વઢાય." અને ખરેખર બીજા દિવસે પણ કોઈ આવ્યું નહીં.

ત્રીજી વાર માલિક આવ્યો અને પાક સુકાતો જોઈને બોલ્યો, "સગાવહાલાં પણ ન આવ્યા. હવે કોઈના ભરોસે નથી રહેવું. કાલે સવારે હું અને તું પોતે જ દાતરડાં લઈને આવીશું અને ખેતર વઢીશું."

સાંજે જ્યારે બચ્ચાંએ આ વાત કરી, ત્યારે લાવરી તરત જ બોલી, "બચ્ચાંઓ, હવે જાગી જાઓ! કાલે ખેતર ચોક્કસ વઢાશે. કારણ કે હવે માલિકે બીજાના ભરોસે રહેવાને બદલે પોતાનું કામ પોતે જ કરવાનું નક્કી કર્યું છે."

બીજે દિવસે સવારે ખેતરનો માલિક આવ્યો અને ખેતર વઢવાનું શરૂ કર્યું. પણ લાવરી અને તેનાં બચ્ચાં રાત્રે જ સુરક્ષિત જગ્યાએ ચાલ્યા ગયા હતા.

બોધ (Moral):
"જે માણસ બીજાના ભરોસે રહે છે તેનું કામ ક્યારેય પૂરું થતું નથી. પોતાનું કામ પોતે જ કરવાથી સફળતા મળે છે."

આ છે હાસ્ય અને કટાક્ષથી ભરપૂર ગુજરાતી બાળસાહિત્યની ક્લાસિક વાર્તા! 'અંધેરી નગરી અને ગંડુ રાજા' આ વાર્તા આપણને સમજાવે છે કે જ્યાં બુદ્ધિ વગરનું શાસન હોય, ત્યાં રહેવું જોખમકારક છે.

61. વાર્તાનું નામ: અંધેરી નગરી અને ગંડુ રાજા

અંધેરી નગરી અને ગંડુ રાજા

એક ગુરુ અને તેમનો શિષ્ય ફરતા-ફરતા એક અજાણ્યા નગરમાં આવી પહોંચ્યા. આ નગરનું નામ હતું 'અંધેરી નગરી' અને ત્યાંનો રાજા હતો એકદમ 'ગંડુ'.

ગુરુ-શિષ્ય બજારમાં ગયા તો નવાઈ પામી ગયા! ત્યાં દરેક વસ્તુનો ભાવ એક જ હતો— 'ટકે શેર ભાજી, ટકે શેર ખાજા!' એટલે કે શાકભાજી લો તો પણ એક રૂપિયો અને મોંઘી મીઠાઈ લો તો પણ એક જ રૂપિયો!

શિષ્ય તો બહુ ખુશ થઈ ગયો. તેણે વિચાર્યું, "આનાથી સારું બીજું શું હોય? અહીં તો જલસા છે!" પણ ગુરુ સમજી ગયા કે આ નગરમાં ન્યાય જેવું કંઈ નથી. તેમણે શિષ્યને કહ્યું, "બેટા, અહીં રહેવું જોખમી છે, ચાલ અહીંથી નીકળી જઈએ." પણ શિષ્ય લોભમાં આવી ગયો અને ત્યાં જ રોકાઈ ગયો. ગુરુ એકલા પાછા ગયા.

થોડા દિવસ પછી એક ઘટના બની. એક ચોર એક ઘરની દીવાલ તોડીને ચોરી કરવા ગયો, પણ જૂની દીવાલ તેના પર પડી અને ચોર મરી ગયો. ચોરના ભાઈએ રાજા પાસે જઈને ન્યાય માંગ્યો.

રાજાએ ન્યાય તોળવાનું શરૂ કર્યું (જે એકદમ હાસ્યાસ્પદ હતું):
૧. રાજાએ ઘરના માલિકને બોલાવ્યો. માલિકે કહ્યું, "મારો વાંક નથી, દીવાલ તો કડિયાએ નબળી બનાવી હતી."
૨. કડિયાને બોલાવ્યો. કડિયાએ કહ્યું, "મારો વાંક નથી, ચૂનાવાળાએ ચૂનો બહુ પાતળો બનાવ્યો હતો."
૩. ચૂનાવાળાએ કહ્યું, "મારો વાંક નથી, ભિસ્તીએ (પાણીવાળાએ) પાણી વધારે નાખી દીધું હતું."
૪. ભિસ્તીએ કહ્યું, "મારો વાંક નથી, મશક (પાણીની થેલી) બનાવનારે થેલી બહુ મોટી બનાવી હતી."
૫. છેવટે વાંક મશક બનાવનાર પર આવ્યો. રાજાએ તેને ફાંસીની સજા સંભળાવી!

પરંતુ, જ્યારે તેને ફાંસી આપવા લઈ ગયા, ત્યારે ખબર પડી કે ફાંસીનો ગાળિયો મોટો હતો અને પેલો માણસ બહુ પાતળો હતો. હવે 'ગંડુ' રાજાએ હુકમ કર્યો: "નગરના કોઈ જાડા માણસને પકડી લાવો જેનો ગરદન આ ગાળિયામાં બરાબર ફિટ આવે!"

સૈનિકોએ મીઠાઈઓ ખાઈને જાડા થયેલા પેલા શિષ્યને પકડ્યો! શિષ્ય તો રડવા લાગ્યો અને તેના ગુરુને યાદ કર્યા. તે જ સમયે ગુરુ ત્યાં આવી પહોંચ્યા. ગુરુએ શિષ્યને બચાવવા એક યુક્તિ કરી.

ગુરુ અને શિષ્ય અંદરોઅંદર લડવા લાગ્યા: "હું ફાંસીએ ચડું, ના હું ફાંસીએ ચડું!" રાજાએ પૂછ્યું, "આમ કેમ લડો છો?" ગુરુએ કહ્યું, "મહારાજ, અત્યારે એવું શુભ મુહૂર્ત છે કે જે અત્યારે ફાંસીએ ચડશે, તે સીધો સ્વર્ગમાં જશે અને આવતા જન્મમાં ચક્રવર્તી સમ્રાટ બનશે!"

લોભી અને ગંડુ રાજા બોલ્યો, "મારા જીવતા બીજા કોઈ રાજા બને તે કેમ ચાલે? હું પોતે જ ફાંસીએ ચડીશ!" અને ગંડુ રાજા ફાંસીએ ચડી ગયો. નગરના લોકો અને ગુરુ-શિષ્ય આ મૂર્ખ રાજાથી બચી ગયા.

બોધ (Moral):
"જ્યાં મૂર્ખનું શાસન હોય અને વિવેક વગરનો ન્યાય હોય, ત્યાં રહેવું હંમેશા મુસીબત નોતરે છે."

હાવ ભાવ સાથે બોલાતી અને અભિનય સાથે કરાતી સૌથી મીઠી બાળવાર્તા છે! 'પોપટ ભૂખ્યો નથી'. આ વાર્તા નાના બાળકોમાં ધીરજ અને સંતોષની ભાવના જગાડે તેવી રમુજી વાર્તા છે.

62. વાર્તાનું નામ: પોપટ ભૂખ્યો નથી, પોપટ તરસ્યો નથી

પોપટ ભૂખ્યો નથી, પોપટ તરસ્યો નથી

એક મોટું ઘટાદાર ઝાડ હતું. એ ઝાડ પર એક સુંદર પોપટ રહેતો હતો. એક દિવસ પોપટને આકાશમાં ઊંચે ઉડવાનું મન થયું. તે ઉડતો ઉડતો એક મોટા બગીચામાં જઈ પહોંચ્યો. ત્યાં એક માળી અને તેની પત્ની રહેતા હતા.

માળીએ પોપટને પકડવા માટે જાળ બિછાવી હતી. પોપટ તો બિચારો ભોળો, તે જાળમાં ફસાઈ ગયો. માળીએ તેને પકડીને એક સુંદર સોનાના પાંજરામાં પૂર્યો.

માળણ (માળીની પત્ની) તો પોપટને જોઈને બહુ ખુશ થઈ ગઈ. તેણે પોપટને ખાવા માટે મસ્ત ગરમાગરમ શીરો આપ્યો. પોપટને ખવડાવવા માટે માળણ બોલી:
"લે પોપટભાઈ, શીરો ખાવ!"

ત્યારે પોપટ પોતાની ચાંચ પાંજરાના સળિયા સાથે ભટકાવીને બોલ્યો:
"પોપટ ભૂખ્યો નથી, પોપટ તરસ્યો નથી,
માળણ તારો શીરો પોપટને ભાવતો નથી!"

માળણને નવાઈ લાગી. તેણે વિચાર્યું, "કદાચ પોપટને ગળ્યું નહીં ભાવતું હોય." એટલે બીજા દિવસે માળણ પોપટ માટે દૂધ-પૌંઆ લાવી. તેણે પ્રેમથી કહ્યું:
"લે પોપટભાઈ, દૂધ-પૌંઆ ખાવ!"

પોપટ ફરી એ જ રાગમાં બોલ્યો:
"પોપટ ભૂખ્યો નથી, પોપટ તરસ્યો નથી,
માળણ તારા દૂધ-પૌંઆ પોપટને ભાવતા નથી!"

હવે તો માળણ ચિંતામાં પડી ગઈ. તેણે વિચાર્યું કે પોપટને તેના ઘરના મરચાં યાદ આવતા હશે. ત્રીજા દિવસે તે લીલાછમ તજ્જા મરચાં લાવી. પણ પોપટ તો એ જ ગાતો રહ્યો:
"પોપટ ભૂખ્યો નથી, પોપટ તરસ્યો નથી,
માળણ તારા મરચાં પોપટને ભાવતા નથી!"

છેવટે માળણને સમજાઈ ગયું કે પોપટને ખાવાનું નહીં, પણ તેની આઝાદી વહાલી છે. તેને તેનું ઝાડ, તેના મિત્રો અને ખુલ્લું આકાશ યાદ આવે છે. માળણનું હૃદય પીગળી ગયું. તેણે પાંજરાનો દરવાજો ખોલી નાખ્યો.

જેવો દરવાજો ખુલ્યો કે પોપટ તો રાજી રાજી થઈ ગયો! તે પાંજરાની બહાર નીકળ્યો, પોતાની પાંખો ફફડાવી અને ઉડતા ઉડતા ગાવા લાગ્યો:
"સીતારામ... સીતારામ... સીતારામ!"
અને પોપટ તો 'ફરરર' કરતો પોતાના વનમાં ઉડી ગયો.

બોધ (Moral):
"ગમે તેટલું સુખ-સાહ્યબી હોય, પણ આઝાદી જેવું બીજું કોઈ સુખ નથી."

આ વાર્તા પણ ખૂબ જ રસપ્રદ છે. આ વાર્તા 'જેવા સાથે તેવા' (Tit for Tat) ના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.

63. વાર્તાનું નામ: ઊંટ અને શિયાળ (જેવા સાથે તેવા)

ઊંટ અને શિયાળ (જેવા સાથે તેવા)

એક મોટું જંગલ હતું. તેની પાસે એક નદી વહેતી હતી. નદીની એક બાજુ જંગલ હતું અને બીજી બાજુ શેરડીના સરસ મજાના ખેતરો હતા. આ જંગલમાં એક ઊંટ અને એક શિયાળ રહેતા હતા. બંને વચ્ચે પાકી દોસ્તી હતી.

એક દિવસ શિયાળને શેરડી ખાવાનું મન થયું. તેણે ઊંટને કહ્યું, "ઊંટભાઈ, નદીની પેલે પાર શેરડીના ખેતરો છે, ચાલો આપણે ખાવા જઈએ." ઊંટે કહ્યું, "પણ મને તો તરતા નથી આવડતું." શિયાળ ચતુર હતું, તે બોલ્યું, "તમે મને તમારી પીઠ પર બેસાડી દો, આપણે નદી પાર કરી જઈશું."

ઊંટ તૈયાર થયો. શિયાળ તેની પીઠ પર બેસી ગયું અને બંને નદી પાર કરી શેરડીના ખેતરમાં પહોંચ્યા. બંનેએ ધરાઈને શેરડી ખાધી. શિયાળનું પેટ નાનું એટલે તે જલ્દી ધરાઈ ગયું. પેટ ભરાતા જ શિયાળને મસ્તી સૂઝી. તે જોર જોરથી "હુઆ... હુઆ..." કરીને ગાવા લાગ્યો.

ઊંટે ધીમેથી કહ્યું, "શિયાળભાઈ, આમ અવાજ ન કરો, ખેતરનો માલિક જાગી જશે અને મને માર પડશે." પણ શિયાળ ન માન્યું. તે બોલ્યું, "મને તો જમ્યા પછી ગાવાની આદત છે!"

શિયાળનો અવાજ સાંભળી ખેતરનો માલિક લાકડી લઈને દોડી આવ્યો. શિયાળ તો નાનું હતું એટલે ઝાડીમાં છુપાઈ ગયું, પણ બિચારો ઊંટ પકડાઈ ગયો. માલિકે ઊંટને લાકડીઓથી ખૂબ માર્યો.

જ્યારે માલિક ગયો, ત્યારે શિયાળ બહાર આવ્યું અને બોલ્યું, "ચાલો ઊંટભાઈ, હવે પાછા જઈએ." ઊંટ શાંત હતો, પણ તેને શિયાળની લુચ્ચાઈ સમજાઈ ગઈ હતી. નદીની વચ્ચે પહોંચ્યા ત્યારે ઊંટને પણ મસ્તી સૂઝી. તેણે પાણીમાં પલોટ (ડૂબકી) મારવાનું શરૂ કર્યું.

શિયાળ ગભરાઈ ગયું અને બોલ્યું, "અરે ઊંટભાઈ! આ શું કરો છો? હું ડૂબી જઈશ!" ત્યારે ઊંટે શાંતિથી જવાબ આપ્યો, "શિયાળભાઈ, મને તો જમ્યા પછી પાણીમાં ડૂબકી મારવાની આદત છે!"

શિયાળ પાણીમાં ગોથાં ખાવા લાગ્યું અને તેને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ. તેણે ઊંટની માફી માંગી.

બોધ (Moral):
"જેવા સાથે તેવા. બીજાનું ખરાબ કરનારનું પોતાનું પણ ખરાબ જ થાય છે."

આ ખૂબ જ જાણીતી વાર્તા છૈ! આ વાર્તા 'ધીમે-ધીમે કબજો જમાવનારા' લોકોની છે.

64. વાર્તાનું નામ: લુચ્ચું ઊંટ અને દયાળુ માલિક

લુચ્ચું ઊંટ અને દયાળુ માલિક

એક અરબ વેપારી હતો. તેની પાસે એક ઊંટ હતું. શિયાળાના દિવસો હતા અને રણપ્રદેશમાં રાત્રે ખૂબ જ કડકડતી ઠંડી પડતી હતી. વેપારીએ રાત રહેવા માટે રેતીમાં એક નાનો તંબૂ (Tent) તાણ્યો. વેપારી અંદર સૂતો હતો અને ઊંટને બહાર બાંધ્યું હતું.

અડધી રાત્રે ઠંડી વધી એટલે ઊંટ ધ્રૂજવા લાગ્યું. તેણે તંબૂના દરવાજે જઈને માલિકને જગાડ્યો અને વિનંતી કરી:
"માલિક, બહાર બહુ ઠંડી છે. હું મારું માથું તંબૂમાં રાખું? જેથી મને થોડી ગરમી મળે."

માલિક દયાળુ હતો, તેણે કહ્યું, "ભલે, તારું માથું અંદર રાખ."

થોડીવાર પછી ઊંટ ફરી બોલ્યો, "માલિક, મારી ગરદન પણ ઠરી ગઈ છે, એ પણ અંદર લઉં?" માલિકે હા પાડી. પછી ઊંટે ધીમેથી કહ્યું, "માલિક, મારા આગળના પગ બહુ ઠંડા થઈ ગયા છે, એ અંદર મૂકું?" માલિકે ફરીથી દયા ખાઈને હા પાડી.

આમ કરતાં-કરતાં ઊંટ ધીમે-ધીમે અંદર આવતું ગયું. છેવટે તેણે કહ્યું, "માલિક, આ તંબૂ બહુ નાનો છે, આપણા બંને માટે જગ્યા નથી. હું આખો અંદર આવું છું, તમે મહેરબાની કરીને બહાર જાવ!"

માલિક કંઈ સમજે એ પહેલાં તો ઊંટે ધક્કો મારીને માલિકને તંબૂની બહાર કાઢી મૂક્યો. બિચારો માલિક આખી રાત ઠંડીમાં બહાર ધ્રૂજતો રહ્યો અને ઊંટ અંદર નિરાંતે સૂઈ ગયું.

બોધ (Moral):
"કોઈને બહુ છૂટ આપતા પહેલા વિચારવું જોઈએ, નહીંતર એ વ્યક્તિ તમારી ઉદારતાનો ગેરફાયદો ઉઠાવી શકે છે."

✨ સમાપન

બાળપણ એ સંસ્કાર ઘડવાની સૌથી મહત્વની અવસ્થા છે. આ સમયે બાળકોને કહેલી નાની–નાની વાર્તાઓ તેમના મનમાં સત્ય, ઈમાનદારી, મહેનત, દયા અને સહકાર જેવા મૂલ્યો ઊભા કરે છે. આ પોસ્ટમાં અમે એવી શ્રેષ્ઠ બાળવાર્તાઓ રજૂ કરી છે, જે ધોરણ 1 થી 8 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે સરળ, રસપ્રદ અને શિક્ષણપ્રદ છે.

Ticker

🧒 બાળકો માટે નૈતિક શિક્ષા આપતી શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ | Bal Varta with Moral Values in Gujarati